Κανόνες για την αντιμετώπιση του «τεράστιου προβλήματος» των βραχυχρόνιων μισθώσεων μέσω πλατφορμών όπως το Airbnb και το Booking.com, θα προτείνει η Κομισιόν, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την κοινωνική κρίση που προκαλείται από την αδυναμία των πολιτών να αντέξουν οικονομικά μια κατοικία, όπως δήλωσε ο επίτροπος της Ε.Ε., αρμόδιος για τη στέγαση Νταν Γέργκενσεν.
Σε συνέντευξή του στη βρετανική εφημερίδα «Guardian» και σε άλλες ευρωπαϊκές εφημερίδες, ο Γιέργκενσεν τόνισε ότι ήρθε η ώρα οι Βρυξέλλες να λάβουν σοβαρά υπ’ όψιν τους το ζήτημα της στέγασης, διαφορετικά θα αφήσουν χώρο στους αντιευρωπαϊστές λαϊκιστές, οι οποίοι -όπως είπε- δεν έχουν λύσεις για την έλλειψη προσιτών κατοικιών.
Ο Γέργκενσεν, Δανός σοσιαλδημοκράτης, έχει αναλάβει τη διαμόρφωση του πρώτου σχεδίου της Ε.Ε. για προσιτή στέγαση, το οποίο αναμένεται να δημοσιοποιηθεί τον Δεκέμβριο, νωρίτερα από το αναμενόμενο, λόγω της «επείγουσας κοινωνικής κρίσης».
Παραδοσιακά, η Ε.Ε. απέφευγε να εμπλακεί στην πολιτική στέγασης, αλλά ο Γέργκενσεν υποστήριξε ότι πρόκειται για ευρωπαϊκό ζήτημα: «Το επερχόμενο σχέδιο θα καλύπτει τομείς όπου είναι σαφές ότι η στέγαση αποτελεί ευρωπαϊκή αρμοδιότητα και όπου έχουμε αποτύχει μέχρι τώρα… Ένας από αυτούς είναι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, όπου χρειαζόμαστε περισσότερους ευρωπαϊκούς κανόνες».
Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις μέσω Airbnb και άλλων ιστοσελίδων έχουν εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια, κατηγορούμενες ότι αυξάνουν τα ενοίκια, εκτοπίζουν τους ντόπιους από τα ιστορικά κέντρα και μετατρέπουν τις γειτονιές σε τουριστικές ζώνες. Μάλιστα, ο Γέργκενσεν τις χαρακτήρισε «τεράστιο πρόβλημα σε πολλές πόλεις».
Σύμφωνα με τη Eurostat, από το 2010 έως το 2023 οι τιμές των κατοικιών στην Ε.Ε. αυξήθηκαν κατά 48% και τα ενοίκια κατά 22%, ενώ ο πληθωρισμός αυξήθηκε κατά 36%. Στην Εσθονία τα ενοίκια εκτινάχθηκαν κατά 211%, στη Λιθουανία κατά 169% και στην Ιρλανδία κατά 98%.
Το 2023, σχεδόν το 9% των Ευρωπαίων δαπανούσε πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη — στην Ελλάδα το ποσοστό έφτανε το 29%, στη Δανία το 15% και στη Γερμανία το 13%.
Ο Γέργκενσεν είπε ότι το ευρωπαϊκό σχέδιο θα αντιμετωπίσει τη «χρηματιστικοποίηση» της στέγασης, επισημαίνοντας ότι όταν η κατοικία γίνεται «απλό εμπόρευμα» προκύπτουν σοβαρά προβλήματα.
Ο Γέργκενσεν δήλωσε ότι ήρθε η ώρα η Ευρώπη να δει τη στέγαση με νέα ματιά, συγκρίνοντάς τη με την κρίση της πανδημίας: «Όπως συνέβη τότε, πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Η Επιτροπή της Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν διαθέτει ορισμένες ριζοσπαστικές ιδέες που θα μπορούσαν να δοκιμάσουν τα όρια του ευρωπαϊκού δικαίου. Η Ισπανία σχεδιάζει φόρο 100% επί της αξίας των ακινήτων που αγοράζονται από κατοίκους εκτός Ε.Ε., ενώ οι σοσιαλιστές ευρωβουλευτές ζητούν από την Κομισιόν να εξετάσει το ενδεχόμενο απαγόρευσης των αγορών ακινήτων από ξένους επενδυτές.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με τον Γέργκενσεν, εξετάζει επίσης τρόπους για την καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των ενοικιαστών, καθώς και τη χαλάρωση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να διευκολυνθούν οι κυβερνήσεις να επιδοτούν ή να παρέχουν φορολογικά κίνητρα σε εταιρείες στέγασης.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλά φον ντερ Λάιεν δημιούργησε τη θέση του επιτρόπου Στέγασης το 2024, προκειμένου να εξασφαλίσει τη στήριξη των σοσιαλιστών στην Ευρωβουλή, που ήταν απαραίτητη για την επανεκλογή της σε δεύτερη θητεία. Οι σοσιαλιστές ευρωβουλευτές, που ζητούσαν εδώ και καιρό έναν πιο ενεργό ρόλο της Ε.Ε. στο ζήτημα της στέγασης, αιφνιδιάστηκαν από τις απώλειες ψήφων στις ευρωεκλογές του 2024, όταν εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα σημείωσαν σημαντικά κέρδη. Η άνοδος των τιμών και το αυξημένο κόστος ζωής θεωρήθηκαν οι κύριοι παράγοντες που καθόρισαν την ψήφο των πολιτών, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μετά τις εκλογές, στην οποία το 42% των ερωτηθέντων τα ανέφερε ως βασικά κίνητρα.
Τον περασμένο μήνα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε στο Ευρωκοινοβούλιο ότι η Ε.Ε. χρειάζεται ριζική αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζεται το ζήτημα της στέγασης και δεσμεύτηκε να συγκαλέσει την πρώτη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής για τη στέγαση, ώστε να βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας.
Οι ηγέτες της Ε.Ε. αναμένεται να συζητήσουν το θέμα της στέγασης στην προσεχή σύνοδο κορυφής, όπου θα διατυπώσουν τις θέσεις τους για τη νέα στρατηγική. Οι διπλωμάτες χαιρέτισαν με συγκρατημένη αισιοδοξία την πρωτοβουλία, τονίζοντας ωστόσο ότι οποιαδήποτε ευρωπαϊκή προσέγγιση πρέπει να λάβει υπ’ όψιν τις διαφορές στις αγορές κατοικίας των 27 κρατών-μελών.
Μέχρι στιγμής, οι σοσιαλιστές ευρωβουλευτές ηγούνται της συζήτησης, αν και ορισμένες από τις προτάσεις τους προκαλούν αντιδράσεις, όπως η δημιουργία ευρωπαϊκού ταμείου ύψους 300 δισ. ευρώ για επιχορηγήσεις και δάνεια στέγασης, καθώς και η αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων της Ε.Ε. ώστε να ενθαρρυνθεί η αύξηση των δημόσιων δαπανών στον τομέα αυτό.
Ο Γέργκενσεν απέφυγε να αναφέρει συγκεκριμένους στόχους δαπανών -«μιλάμε για πολύ, πολύ μεγάλα ποσά» είπε χαρακτηριστικά- αλλά τόνισε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα χρειαστεί δημόσιο χρήμα για να κινητοποιηθεί ιδιωτικό κεφάλαιο. Επισήμανε ότι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. έχουν πλέον περισσότερες δυνατότητες να διαθέσουν ευρωπαϊκά κονδύλια για τη στέγαση σε σχέση με το παρελθόν, αναφέροντας την ενδιάμεση αναθεώρηση του τρέχοντος προϋπολογισμού, η οποία αύξησε τα κονδύλια για τη στέγαση από 7 δισ. σε 15 δισ. ευρώ.
