Σαφή και αυστηρή πολιτική απέναντι στη νέα έξαρση των τιμών ενέργειας, η οποία συνδέεται με τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή περιλαμβάνει η ενημερωτική σημείωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Eurogroup. Παρά την αναγνώριση των αυξημένων κινδύνων για την ευρωπαϊκή οικονομία, η Επιτροπή απορρίπτει ρητά την ενεργοποίηση της Γενικής Ρήτρας Διαφυγής (General Escape Clause – GEC), υπογραμμίζοντας την ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η Ε.Ε. αντιμετωπίζει νέα ενεργειακή αναταραχή, με σημαντική αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου και πρόσθετο κόστος εισαγωγών που ανήλθε σε περίπου 6 δισ. ευρώ μέσα σε μόλις 17 ημέρες, κατά τη διάρκεια της κρίσης στο Ιράν . Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι τιμές παραμένουν υψηλότερες από τα προ κρίσης επίπεδα, προκαλώντας πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ωστόσο, η Κομισιόν τονίζει ότι, παρά την αυξημένη αβεβαιότητα, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για ενεργοποίηση της GEC, καθώς δεν διαπιστώνεται ακόμη σοβαρή οικονομική ύφεση στην ευρωζώνη ή στην Ε.Ε. συνολικά» . Η θέση αυτή σηματοδοτεί σαφή διαφοροποίηση από την περίοδο της πανδημίας, οπότε η ρήτρα είχε ενεργοποιηθεί.
Κεντρικό επιχείρημα της Επιτροπής είναι ότι η παροχή πρόσθετης δημοσιονομικής ευελιξίας για ενεργειακά μέτρα θα υπονόμευε την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, θα δημιουργούσε προηγούμενο χαλάρωσης των κανόνων και θα αύξανε τους κινδύνους για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους σε κράτη-μέλη με ήδη υψηλά επίπεδα ελλειμμάτων και χρέους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια έχουν ήδη επιβαρυνθεί από άλλες προτεραιότητες, όπως η αύξηση των αμυντικών δαπανών και το υψηλότερο κόστος δανεισμού.
Πέραν της GEC, η Επιτροπή απορρίπτει και τη γενικευμένη χρήση των εθνικών ρητρών διαφυγής (NEC) για ενεργειακά μέτρα, υπογραμμίζοντας ότι αυτές προορίζονται για εξαιρετικές και μη ελεγχόμενες καταστάσεις, δεν αποτελούν εργαλείο διαχείρισης βραχυπρόθεσμων σοκ και ήδη χρησιμοποιούνται σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. για αμυντικές δαπάνες), επιβαρύνοντας περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά.
Αντί για οριζόντια δημοσιονομική χαλάρωση, η Επιτροπή προκρίνει μια αυστηρά στοχευμένη προσέγγιση πολιτικής, βασισμένη σε τέσσερις αρχές:
- Συμβατότητα με την απανθρακοποίηση
- Αποφυγή αύξησης της ζήτησης ορυκτών καυσίμων
- Προσωρινό χαρακτήρα μέτρων
- Εστίαση στους πλέον ευάλωτους
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η εμπειρία της περιόδου 2022–2023 έδειξε ότι τα γενικευμένα μέτρα στήριξης είχαν υψηλό δημοσιονομικό κόστος (2,2% του ΑΕΠ σωρευτικά) και περιορισμένη αποτελεσματικότητα, καθώς μόλις το 25% κατευθύνθηκε σε ευάλωτες ομάδες.
