Τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από 1/1/2012 θα αφορά η απαγόρευση στα social media, όπως έγινε γνωστό κατά τη συνέντευξη Τύπου για το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων, που αφορούν τα social media και την πρόσβαση που θα έχουν οι ανήλικοι σε αυτά, από τους υπουργούς Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου και Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Την απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027 ανακοίνωσε νωρίτερα σήμερα Μεγάλη Τετάρτη ο Κυριάκος Μητσοτάκης με βίντεο που ανάρτησε στα social media ξεκινώντας με τη viral κίνηση «6-7», ενώ απέστειλε επιστολή προς την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προκειμένου να διαμορφωθεί ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο που θα αφορά την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με την εξειδίκευση των μέτρων, η απαγόρευση αφορά τις πλατφόρμες Instagram, Tiktok, Facebook και Snapchat, ενώ το νομοσχέδιο δεν περιλαμβάνει τις πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων.
«Δεν κόβουμε το Ίντερνετ, δημιουργούμε ένα πλαίσιο προστασίας για τα παιδιά. Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη, επειδή έπρεπε να βάζουμε μέσα και τους Ευρωπαίους. Το νομοσχέδιο είναι πολύ απλό. Περιλαμβάνει όλα τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από 1/1/2012» εξήγησε ο κ. Παπαστεργίου, προσθέτοντας: «Δεν θα λειτουργεί όπως η Αυστραλία που μεταθέτει στις πλατφόρμες την ευθύνη, αλλά τους προτείνουμε να χρησιμοποιήσουμε τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, όπως το Kids Wallet. Είμαστε οι πρώτοι που το χρησιμοποιούμε και προτείνουμε να γίνει υποχρεωτικό. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι αξιόπιστοι».
Αρχίζοντας τις ανακοινώσεις, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος ανέφερε ότι πρόκειται για ακόμα μία ρύθμιση στην προστασία της ανηλικότητας όπως το «stop bullying» και την αντιμετώπιση των χούλιγκαν, ενώ το παρομοίασε με τις ζώνες ασφαλείας στα αυτοκίνητα. Μάλιστα, τόνισε ότι η Ελλάδα έχει σχηματίσει μια συμμαχία προθύμων για το θέμα της προστασίας των ανηλίκων στα social media με μέλη όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Δανία και η Γαλλία. «Ρώτησα τον 15χρονο γιο μου και μου είπε ότι είναι υπέρ. Επειδή όταν κλείνει ένα κινητό, ανοίγει μια παρέα» ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Το ανακοινώνουμε τώρα, ώστε να στείλουμε ένα μήνυμα: το επιχειρηματικό μοντέλο των εταιρειών που θεωρεί αναλώσιμα τα παιδιά μας και τη δημοκρατία, τελειώνει εδώ» είπε σε άλλο σημείο ο κ. Σκέρτσος.
Όπως επισημάνθηκε, πρόκειται για ένα συνολικό πλαίσιο που στοχεύει στην προστασία των ανήλικων χρηστών από κινδύνους που μπορεί να επηρεάσουν την ψυχική υγεία τους λόγω της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπεται η διασφάλιση της ασφαλούς λειτουργίας των ψηφιακών πλατφορμών, με υποχρεώσεις που τίθενται σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό Digital Services Act (DSA), ο οποίος εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επαλήθευση ηλικίας και εργαλεία ελέγχου
Έμφαση δίνεται στην προστασία της ιδιωτικότητας των χρηστών μέσω μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας, όπως το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet, τα οποία βασίζονται σε «διακριτικά ηλικίας» (age tokens).
Σε ό,τι αφορά την επαλήθευση ηλικίας, υπογραμμίστηκε ότι τα εργαλεία αυτά είναι συμβατά με το άρθρο 28 της DSA, που αφορά την προστασία των ανηλίκων.
Οι μηχανισμοί επαλήθευσης, όπως αναφέρθηκε, λειτουργούν ως ενδεικτικά εργαλεία και δεν επιβάλλονται ως αποκλειστική τεχνολογική λύση, διασφαλίζοντας την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας.
Επιπλέον, πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως:
- η χρήση αξιόπιστων και ακριβών τεχνικών επαλήθευσης
- η αποτελεσματική λειτουργία σε πραγματικές συνθήκες
- η δυσκολία παράκαμψης
- η προσβασιμότητα για όλους τους χρήστες
- η μη παραβίαση των δικαιωμάτων των χρηστών
- η αποφυγή χρήσης προσωπικών δεδομένων που δεν είναι απολύτως απαραίτητα
Αναφέρθηκε επίσης η προοπτική διασύνδεσης των μηχανισμών αυτών με το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι (EUDI Wallet).
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο πλαίσιο εποπτείας και επιβολής κυρώσεων, με τις πλατφόρμες να φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή της επαλήθευσης ηλικίας και τον περιορισμό της πρόσβασης σε χρήστες κάτω των 15 ετών.
Το ισχύον πλαίσιο της DSA ενεργοποιείται για την εποπτεία και την επιβολή κανόνων, με έμφαση στη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες.
Ως αρμόδιες εθνικές Αρχές στην Ελλάδα αναφέρθηκαν η ΕΕΤΤ ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, το ΕΣΡ, για ζητήματα που σχετίζονται με το άρθρο 28 της DSA, η ΑΠΔΠΧ, επίσης για την εποπτεία εφαρμογής του άρθρου 28.
Σε περιπτώσεις καταγγελιών, προβλέπεται διαδικασία διαβίβασης της υπόθεσης στη χώρα εγκατάστασης της πλατφόρμας, όπως για παράδειγμα η Ιρλανδία για μεγάλες εταιρείες, με ταυτόχρονη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ενδεχόμενη επιβολή κυρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
«Οι εταιρείες των social media λένε πως ναι μεν δεν επιτρέπεται η χρήση κάτω των 14 ετών, αλλά υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να ξέρουν την ηλικία. Τώρα εμείς ερχόμαστε και τους λέμε: Έχουμε το εργαλείο, χρησιμοποιήσέ το» απάντησε ο κ. Παπαστεργίου σε σχετική ερώτηση.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε, και ο Άδωνις Γεωργιάδης που ανέφερε: «Και οι δυο γιοι μου είναι φανατικά υπέρ, κάτι που με εξέπληξε. Δεν πλήττεται η ελευθερία του λόγου, αλλά προσαρμοζόμαστε στις τεχνολογικές εξελίξεις… Εδώ μιλάμε για εθισμό. Στους ανηλίκους ο εθισμός μπορεί να οδηγήσει σε παχυσαρκία, οπτική κόπωση, ενώ στην ψυχική υγεία μπορεί να οδηγήσει μέχρι και σε τάσεις αυτοκτονίας. Ταυτόχρονα ενισχύει και τη ρητορική μίσους».
Ο κ. Γεωργιάδης αναφέρθηκε στα συμπτώματα και τις συνέπειες της χρήσης των social media σε μικρές ηλικίες, τόσο στη σωματική και ψυχική υγεία όσο και στο επίπεδο της κοινωνικής συμπεριφοράς, παρουσιάζοντας συγκεκριμένα στοιχεία για την έκταση του φαινομένου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η χρήση του διαδικτύου και των social media σε ανηλίκους συνοδεύεται από αυξημένους κινδύνους. Ενδεικτικά, 1 στους 4 εφήβους δηλώνει ότι ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές του πληροφορίες κοινοποιήθηκαν χωρίς συναίνεση, ενώ το 17% των παιδιών ηλικίας 11-15 ετών έχει υπάρξει θύμα διαδικτυακής παρενόχλησης.
Παράλληλα, το 23% των 15χρονων αναφέρει ότι αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια χωρίς πρόσβαση στο κινητό του, ενώ το 20% παραμελεί σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των social media.
Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει ήδη λάβει σημαντικές διαστάσεις. Το 36% των νέων δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνεχή διαδικτυακή επαφή με φίλους, ενώ περισσότεροι από 1 στους 10 εφήβους εμφανίζουν σημάδια προβληματικής συμπεριφοράς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στο πεδίο του gaming, το 34% των εφήβων παίζει καθημερινά ψηφιακά παιχνίδια, με πάνω από 1 στους 5 να αφιερώνει περισσότερες από τέσσερις ώρες ημερησίως.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για επικίνδυνες συμπεριφορές: το 25%-30% των εφήβων εμπλέκεται σε περιστατικά cyberbullying είτε ως θύμα είτε ως δράστης, ενώ το 14,7% έχει συμμετάσχει σε ανταλλαγή σεξουαλικού περιεχομένου μέσω διαδικτύου (sexting). Παράλληλα, το 34,7% δηλώνει ότι έχει αλληλεπιδράσει με αγνώστους στο διαδίκτυο.
Τα στοιχεία δείχνουν διαφοροποίηση και ως προς το φύλο. Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης social media (13% έναντι 9% στα αγόρια), ενώ στα αγόρια καταγράφεται υψηλότερο ποσοστό προβληματικού gaming (16% έναντι 7% στα κορίτσια).
Οι επιπτώσεις στη σωματική υγεία και την ψυχική υγεία
Η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών μέσων συνδέεται με συγκεκριμένες επιπτώσεις στη σωματική υγεία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία, η οπτική κόπωση και τα οφθαλμικά προβλήματα, καθώς και οι διαταραχές ύπνου και η κόπωση.
Στο επίπεδο της ψυχικής υγείας, καταγράφονται διαταραχές προσοχής, συγκέντρωσης και μνήμης, καθώς και δυσκολίες στον σχεδιασμό και την οργάνωση. Επιπλέον, αναφέρονται χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση και ανηδονία, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού.
Στα φαινόμενα που σχετίζονται με τη χρήση των social media περιλαμβάνονται επίσης το FΟMO (fear of missing out), το λεγόμενο «σύνδρομο Münchhausen online» και ο ηλεκτρονικός τζόγος.
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στο κοινωνικό επίπεδο, με δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και μείωση της διά ζώσης κοινωνικής επαφής. Καταγράφεται επίσης μείωση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης (phubbing, hikikomori), καθώς και ενίσχυση της κοινωνικής σύγκρισης και της χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Παράλληλα, επισημαίνεται η έκθεση ανηλίκων σε ακατάλληλο περιεχόμενο, όπως sexting και grooming, καθώς και η ενίσχυση φαινομένων διαδικτυακού εκφοβισμού και ρητορικής μίσους.
