Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν πλέον πιο συγκεκριμένα το ενδεχόμενο μιας μεγάλης κλίμακας υβριδικής επίθεσης σε κράτος-μέλος της ΕΕ με ανθρώπινα θύματα, ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν κυρίως ως θεωρητικό.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους που επικαλείται το Politico, οι σχετικές συζητήσεις έχουν ενταθεί τις τελευταίες εβδομάδες, ιδιαίτερα μετά την αποκάλυψη της απόπειρας επίθεσης με drones που έφεραν εκρηκτικά στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε τον Αύγουστο.
Η γερμανική κυβέρνηση είχε αποδώσει την απόπειρα στη Ρωσία, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε προειδοποιήσει ότι ένα επιτυχημένο χτύπημα θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές ζημιές και απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Συσκέψεις υπό αυξημένα μέτρα ασφαλείας
Οι πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών έχουν πραγματοποιήσει συζητήσεις σε περιορισμένη σύνθεση, χωρίς κινητά τηλέφωνα και χωρίς συνεργάτες στην αίθουσα. Σε πρόσφατη συνάντηση, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, εξετάστηκε ειδικά το ενδεχόμενο μιας υβριδικής επίθεσης με μεγάλο αριθμό θυμάτων.
Η ΕΕ διαθέτει ήδη εργαλειοθήκη για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, η οποία καλύπτει κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παρεμβάσεις σε εκλογές και επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές.
Το νέο ερώτημα που τίθεται είναι, όμως, τι θα συμβεί εάν μια τέτοια ενέργεια ξεπεράσει το «κατώφλι» μιας περιορισμένης υβριδικής επίθεσης και προκαλέσει δεκάδες θύματα.
«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, επισημαίνοντας ότι το περιστατικό στη Λειψία έδειξε πως ένα συμβάν με πολλαπλές απώλειες δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί.
Πληθαίνουν τα περιστατικά
Η ανησυχία ενισχύεται από μια σειρά περιστατικών που ευρωπαϊκές και νατοϊκές αρχές συνδέουν με υβριδικές επιχειρήσεις.
Μεταξύ αυτών είναι η απόπειρα επίθεσης στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε, ύποπτη πυρκαγιά σε εγκατάσταση επίγειας σύνδεσης στην Πολωνία που σχετίζεται με τις επικοινωνίες του Starlink, σχέδια για τοποθέτηση εμπρηστικών μηχανισμών σε κόμβους μεταφορών στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και επανειλημμένες παραβιάσεις του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου.
Την ίδια ώρα, οι βουλγαρικές αρχές ανέφεραν ότι αρκετοί ναυτικοί αγνοούνται μετά τη βύθιση πλοίου στη Μαύρη Θάλασσα από drones.
Η ΕΕ υποστηρίζει ότι μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία η Μόσχα έχει εντείνει δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις παραπληροφόρησης και άλλες συγκαλυμμένες ενέργειες εναντίον ευρωπαϊκών κρατών.
Η Τέγια Τιιλικάινεν, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, έχει προειδοποιήσει ότι όσο αυξάνεται η ένταση και η επικινδυνότητα αυτών των ενεργειών, τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος να υπάρξουν ανθρώπινες απώλειες.
Τι εξετάζουν οι Βρυξέλλες
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται πλέον η πρακτική διαχείριση μιας μεγάλης υβριδικής επίθεσης.
Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η ανάπτυξη ομάδων άμεσης αντίδρασης, η ταχεία αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων προς το κράτος που θα έχει πληγεί και ο συντονισμός της δημόσιας επικοινωνίας από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Το βασικό ζήτημα, ωστόσο, παραμένει ποιος θα έχει την πρωταρχική ευθύνη για την αντίδραση.
Η λεπτή ισορροπία με το ΝΑΤΟ
Ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκφράζουν επιφυλάξεις για την ενίσχυση των μηχανισμών της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει κίνδυνος επικάλυψης με τις αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ, το οποίο παραμένει για τα κράτη-μέλη της Συμμαχίας το θεμέλιο της συλλογικής άμυνας.
Η πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ και συνεργάτιδα του RUSI, Οάνα Λουνγκέσκου, υποστηρίζει ότι ένας σαφής καταμερισμός θα ήταν αποτελεσματικότερος: το ΝΑΤΟ να επικεντρώνεται στην ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή και η ΕΕ στην πολιτική προστασία και τη διαχείριση των συνεπειών μιας κρίσης.
Το σχέδιο της Φον ντερ Λάιεν
Η συζήτηση πραγματοποιείται παράλληλα με την προσπάθεια της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας.
Στο πλαίσιο αυτό έχει προταθεί ένα «πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να συντονίζονται σε περίπτωση μεγάλης κρίσης, ενώ έχει πέσει στο τραπέζι και η ιδέα ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας».
Ορισμένες χώρες, ωστόσο, θεωρούν ότι η ΕΕ διαθέτει ήδη μηχανισμούς που μπορούν να ενεργοποιηθούν. Μεταξύ αυτών είναι ο IPCR, ο Ολοκληρωμένος Μηχανισμός Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων, μέσω του οποίου η εκάστοτε προεδρία της ΕΕ μπορεί να συγκαλέσει έκτακτες συνεδριάσεις και να συντονίσει την αντίδραση με άλλους διεθνείς οργανισμούς.
Το προηγούμενο των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι
Ένα σημαντικό προηγούμενο αποτελεί η αντίδραση της Γαλλίας μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015. Το Παρίσι ενεργοποίησε τότε, για πρώτη και μέχρι σήμερα μοναδική φορά, το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής.
Η ενεργοποίηση αποτέλεσε πολιτική απόφαση της Γαλλίας και δεν οδήγησε σε ενιαία ευρωπαϊκή στρατιωτική κινητοποίηση.
Το σημερινό ερώτημα είναι διαφορετικό: πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη σε μια υβριδική επίθεση με ανθρώπινες απώλειες, όταν η ευθύνη δεν είναι εξαρχής εύκολο να αποδοθεί σε έναν κρατικό ή μη κρατικό παράγοντα.
Σε αυτό το σημείο βρίσκεται και η βασική πρόκληση για τις Βρυξέλλες. Η ανάγκη για ταχεία αντίδραση μπορεί να συγκρουστεί με τις διαφορετικές αρμοδιότητες και διαδικασίες ΕΕ και ΝΑΤΟ.
Όπως επισημαίνει η Λουνγκέσκου, για τη Μόσχα δεν έχει ιδιαίτερη σημασία εάν η ευρωπαϊκή αντίδραση αποφασιστεί στο Coreper 2 ή στο Συμβούλιο του ΝΑΤΟ. Το κρίσιμο για την Ευρώπη είναι να διαθέτει εκ των προτέρων σαφείς διαδικασίες και έναν μηχανισμό που θα μπορεί να κινηθεί γρήγορα όταν μια υβριδική επίθεση περάσει από το επίπεδο της απειλής σε αυτό της πραγματικής απώλειας ανθρώπινων ζωών.
