Σε πεδίο σφοδρών διαπραγματεύσεων μετατράπηκε η Σύνοδος Κορυφής, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να χωρίζονται σε αντίπαλα στρατόπεδα για την ενεργειακή κρίση και τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η Ελλάδα διεκδικεί μεγαλύτερη ευελιξία για μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορούν να θυσιαστούν οι αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια περιφερειακής ανάπτυξης.
Σε μια από τις πλέον δύσκολες διαπραγματεύσεις των τελευταίων μηνών εξελίσσεται η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες, καθώς η ενεργειακή ακρίβεια, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και η κατανομή των κονδυλίων του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού έχουν προκαλέσει σοβαρές αντιπαραθέσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Η πρώτη ημέρα των εργασιών, την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, ολοκληρώθηκε με την υιοθέτηση κοινών συμπερασμάτων, αλλά χωρίς οριστική συμφωνία στα σημαντικότερα οικονομικά ζητήματα. Οι ηγέτες αναγνώρισαν την ανάγκη άμεσων ενεργειακών παρεμβάσεων, αφήνοντας ωστόσο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ευθύνη να εξετάσει πρόσθετα μέτρα.
Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος επιχειρεί να διαμορφώσει συμμαχίες με χώρες που αντιμετωπίζουν αντίστοιχες πιέσεις από το υψηλό ενεργειακό κόστος, διεκδικώντας παράλληλα τη διατήρηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία.
Το μέτωπο των έξι χωρών για την ενέργεια
Η πρώτη μεγάλη αντιπαράθεση σημειώθηκε γύρω από το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, γνωστό ως ETS.
Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εμφανίστηκαν να ζητούν ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του μηχανισμού, υποστηρίζοντας ότι το σημερινό ενεργειακό περιβάλλον επιβάλλει μεγαλύτερη ευελιξία.
Απέναντί τους βρέθηκαν κυρίως χώρες της βόρειας Ευρώπης, όπως η Σουηδία, η Δανία και η Φινλανδία, οι οποίες επιμένουν στη διατήρηση του συστήματος, θεωρώντας ότι αποτελεί βασικό εργαλείο για τη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, επισημαίνοντας, σύμφωνα με τις πληροφορίες για τις κλειστές διαβουλεύσεις, ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει παραγωγικές δραστηριότητες εάν το ενεργειακό κόστος παραμείνει σε τόσο υψηλά επίπεδα.
Η ελληνική θέση δεν αφορά την κατάργηση του ETS, αλλά την ανάγκη επανεξέτασης της λειτουργίας του, ώστε το κόστος των εκπομπών να μην επιβαρύνει δυσανάλογα τις επιχειρήσεις και τελικά τους καταναλωτές.
Στα επίσημα συμπεράσματα αναγνωρίζεται η ανάγκη περιορισμού των έντονων διακυμάνσεων στην τιμή του άνθρακα και της επίδρασής τους στην ηλεκτρική ενέργεια, χωρίς όμως να αμφισβητείται ο βασικός ρόλος του μηχανισμού.
Το ελληνικό αίτημα για νέα μέτρα κατά της ακρίβειας
Ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα έχει η δυνατότητα εφαρμογής πρόσθετων μέτρων στήριξης σε περίπτωση που οι υψηλές ενεργειακές τιμές συνεχίσουν να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να εξασφαλίσει μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια για προσωρινές παρεμβάσεις, χωρίς αυτές να δημιουργούν προβλήματα στην τήρηση των ευρωπαϊκών κανόνων.
Το αίτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η αύξηση των τιμών του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ηλεκτρικού ρεύματος επηρεάζει την αγοραστική δύναμη των πολιτών και το κόστος λειτουργίας της παραγωγής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο, εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε μια γενικευμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών περιορισμών.
Στο κείμενο των συμπερασμάτων προβλέπεται η εξέταση στοχευμένων και προσωρινών μέτρων, με αναγνώριση των διαφορετικών συνθηκών που επικρατούν στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες χαιρέτισαν την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους περισσότερο εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους και να προωθήσει παρεμβάσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων.
Ο μεγάλος πονοκέφαλος των 1,62 τρισ. ευρώ
Ακόμη δυσκολότερη αποδεικνύεται η διαπραγμάτευση για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αφορά την περίοδο 2028-2034.
Η ιρλανδική προεδρία έχει καταθέσει συμβιβαστική πρόταση ύψους 1,62 τρισ. ευρώ, μειωμένη κατά περίπου 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Παρά τη μείωση, οι αντιδράσεις παραμένουν ισχυρές.
Η Γερμανία, η Ολλανδία και χώρες της βόρειας Ευρώπης ζητούν μεγαλύτερη συγκράτηση των ευρωπαϊκών δαπανών, υποστηρίζοντας ότι οι αυξημένες συνεισφορές θα επιβαρύνουν τους εθνικούς τους προϋπολογισμούς.
Αντίθετα, κράτη όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία επιμένουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να περιορίσει τις χρηματοδοτήσεις της αγροτικής παραγωγής και της περιφερειακής ανάπτυξης για να καλύψει νέες ανάγκες.
Η αντιπαράθεση αποτυπώθηκε και στις ξεχωριστές συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο περιθώριο της Συνόδου, με τις δύο πλευρές να επιχειρούν να συγκροτήσουν ισχυρές διαπραγματευτικές συμμαχίες.
Η κόκκινη γραμμή Μητσοτάκη για τους αγρότες
Για την ελληνική κυβέρνηση, η προστασία των πόρων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της Πολιτικής Συνοχής αποτελεί βασική προτεραιότητα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εκφράσει την αντίθεσή του σε νέες περικοπές που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις ενισχύσεις των παραγωγών και τις χρηματοδοτήσεις για τις ελληνικές περιφέρειες.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να θέτει ολοένα και πιο φιλόδοξους στόχους για την άμυνα, την ενέργεια και την ανταγωνιστικότητα, χωρίς να εξασφαλίζει τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους.
Πρόκειται για μια διαπραγμάτευση με άμεσο ελληνικό ενδιαφέρον, καθώς από το επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο θα εξαρτηθεί η χρηματοδότηση σημαντικών αναπτυξιακών και αγροτικών προγραμμάτων μετά το 2027.
Ποιος θα πληρώσει τον ευρωπαϊκό λογαριασμό
Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, αλλά επεκτείνεται και στις πηγές χρηματοδότησής του.
Στο τραπέζι βρίσκονται προτάσεις για την αξιοποίηση μεγαλύτερου μέρους των εσόδων από το σύστημα εμπορίας ρύπων, καθώς και για νέες οικονομικές εισφορές από μεγάλες επιχειρήσεις.
Οι προτάσεις αυτές προκαλούν διαφορετικές αντιδράσεις, καθώς ορισμένες κυβερνήσεις δεν επιθυμούν να παραχωρήσουν περισσότερους εθνικούς πόρους στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Άλλες εκφράζουν ανησυχίες ότι νέες επιβαρύνσεις στις επιχειρήσεις θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αντίθετα προς τον στόχο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, καλείται πλέον να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2026.
Ωστόσο, τα επίσημα συμπεράσματα δεν δεσμεύουν τους ηγέτες σε συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης των συζητήσεων.
Στο τραπέζι Ουκρανία, άμυνα και μεταναστευτικό
Η Σύνοδος συνεχίζεται σήμερα, Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, με την ευρωπαϊκή ασφάλεια και την Ουκρανία να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των διαβουλεύσεων.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναμένεται να ζητήσει μεγαλύτερη στήριξη προς τη χώρα του, σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας για τις διεθνείς ισορροπίες.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να συζητήσουν την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, τη θαλάσσια ασφάλεια και το μεταναστευτικό.
Για την Αθήνα, πάντως, η μεγάλη οικονομική διαπραγμάτευση παραμένει ανοιχτή.
Το ζητούμενο για την ελληνική κυβέρνηση είναι διπλό: να εξασφαλίσει μεγαλύτερο περιθώριο αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας και ταυτόχρονα να προστατεύσει τους κοινοτικούς πόρους που κατευθύνονται στους αγρότες και στην περιφερειακή ανάπτυξη.
Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν όχι μόνο τις δημοσιονομικές ισορροπίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και τις δυνατότητες της Ελλάδας να στηρίξει την οικονομία της τα επόμενα χρόνια.
