Την απαγόρευση εισαγωγών των κυριότερων προϊόντων που προέρχονται από την αποψίλωση δασών προβλέπει κείμενο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αναμένεται να οριστικοποιηθεί άμεσα. Ωστόσο, στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών-μελών εξακολουθούν να υπάρχουν κρίσιμα ζητήματα προς διευθέτηση.
Ποια προϊόντα αφορά
Καθώς της αναλογεί το 16% της αποψίλωσης των δασών σε παγκόσμια κλίμακα λόγω των εισαγωγών της, η Ε.Ε. κατατάσσεται δεύτερη στον κατάλογο με τους μεγαλύτερους καταστροφείς των τροπικών δασών, πίσω από την Κίνα, σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF).
Για να μειωθεί ο αντίκτυπος αυτός, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να απαγορευτούν οι εισαγωγές στην Ε.Ε. έξι προϊόντων (σόγια, βοδινό κρέας, φοινικέλαιο, ξυλεία, κακάο και καφές, καθώς και συναφή προϊόντα, όπως δερμάτινα είδη και έπιπλα) αν η παραγωγή τους γίνεται σε περιοχές που αποψιλώθηκαν μετά τον Δεκέμβριο του 2020.
Τα κράτη συμφώνησαν σε αυτόν τον κατάλογο, όμως ευρωβουλευτές ζήτησαν να προστεθούν το καουτσούκ -η καλλιέργεια του οποίου απειλεί δάση της δυτικής Αφρικής-, το καλαμπόκι, το χοιρινό και το πρόβειο κρέας, τα πουλερικά, ο ξυλάνθρακας και το χαρτί από τον Δεκέμβριο του 2019, έναν χρόνο νωρίτερα. Την περασμένη Τετάρτη, η Γαλλία ανέφερε ότι η συμφωνεί με την πρόταση να συμπεριληφθεί στον κατάλογο το καουτσούκ – όχι όμως το καλαμπόκι.
Επέκταση στις σαβάνες
Οι ευρωβουλευτές ζητούσαν να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής και σε άλλα απειλούμενα οικοσυστήματα με βλάστηση, ιδίως στη σαβάνα Σεχάντου/Σεράδο (Βραζιλία/Παραγουάη/Βολιβία), από όπου το 2018 προήλθε περίπου του 1/4 των ευρωπαϊκών εισαγωγών σόγιας.
Ενώ τα κράτη εναντιώνονταν στην ενσωμάτωση «άλλων περιοχών με βλάστηση» στο κείμενο, το Παρίσι εν τέλει τάχθηκε υπέρ, επικαλούμενο τις συνέπειες σε τοπία με αραιή κάλυψη αλλά και τις «ενδείξεις ανοίγματος» στην ιδέα και άλλων χωρών (Βέλγιο, Δανία, Ισπανία, Γερμανία).
Για «πολύ ισχυρό» μήνυμα έκανε λόγο με ικανοποίηση ο Πασκάλ Κανφέν (Renew, φιλελεύθεροι), ο πρόεδρος της επιτροπής περιβάλλοντος του Ε.Κ.
«Θα είναι πιο απλό να εφαρμοστεί το κείμενο που συμπεριλαμβάνει το σύνολο των δασικών περιοχών μάλλον παρά να γίνεται διάκριση ανάμεσα σε δέντρο δάσους και δέντρο ή θάμνο άλλης περιοχής, κάτι που εγείρει κίνδυνο αμφισβητήσεων» εξήγησε ο Πιερ Κανέ του WWF. Σε αντίθετη περίπτωση, η παραγωγή απλώς θα μεταφέρεται σε άλλα οικοσυστήματα και το κείμενο δεν θα καταφέρει τίποτε περισσότερο από το να προστατεύει ένα οικοσύστημα σε βάρος άλλων, προειδοποίησε η ΜΚΟ, σύμφωνα με την οποία στη σαβάνα Σεχάντου μπορεί να έχει αποψιλωθεί έωςτο 2027 έκταση ίση με ολόκληρη την επικράτεια της Τσεχίας.
Τι είναι η «αποψίλωση δάσους»
Ο ορισμός της αποψίλωσης του δάσους, κλειδί στις διαπραγματεύσεις, παρακολουθείται στενά από ευρωπαϊκές χώρες που έχουν και αυτές μεγάλους τομείς εκμετάλλευσης δασικών εκτάσεων. «Τα κράτη υιοθέτησαν έναν αδύναμο ορισμό, χωρίς να λάβουν υπ’ όψιν τους τα πρωτογενή δάση και μόνο σε περιπτώσεις αμετάκλητων ζημιών που έχουν πιστοποιηθεί, ενώ οι ευρωβουλευτές ζητούσαν ισχυρό ορισμό που θα προστατεύει όλα τα φυσικά δάση από καταστροφικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των ζημιών για τη βιοποικιλότητα» περιέγραψε η Greenpeace.
Εντοπισμός
Οι εισαγωγικές εταιρείες θα είναι υπεύθυνες για τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, θα καλούνται να πιστοποιούν την ανιχνευσιμότητα με τη βοήθεια δεδομένων γεωεντοπισμού των καλλιεργειών και δορυφορικών φωτογραφιών. Οι παραβάτες θα κινδυνεύουν με επιβολή προστίμων ανάλογα με τις ζημιές στο περιβάλλον, ενώ το επίπεδο των απαιτήσεων θα κυμαίνεται ανάλογα με τον κίνδυνο αποψίλωσης των δασών στον τόπο παραγωγής.
Ο διαπραγματευτής του Ε.Κ. Κριστόφ Χάνσεν (Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα) θέλει «οικονομική και τεχνική υποστήριξη» για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τις μικρές εκμεταλλεύσεις, όμως σύμφωνα με πηγή που είναι ενήμερη σχετικά, το ζήτημα τελούσε ακόμη υπό συζήτηση την περασμένη Πέμπτη.
Οι ευρωβουλευτές επιθυμούν επίσης όρος για τις εισαγωγές να είναι η τήρηση των παραδοσιακών γαιοκτητικών δικαιωμάτων των τοπικών κοινοτήτων, των πρώτων θυμάτων της καταστροφής του δάσους, αλλά σε αυτόν τον ορισμό εναντιώνεται ιδίως η Σουηδία.
«Γίνεται τεράστιος διάλογος για τον όρο της συγκατάθεσης εκ των προτέρων έπειτα από ενημέρωση» και ασκείται πίεση ώστε το κείμενο αυτό να συνοδεύεται με τη σύναψη «αληθινών εταιρικών σχέσεων με τις χώρες παραγωγής που πλήττονται περισσότερο», σύμφωνα με τη Νικόλ Πόλστερερ της ΜΚΟ Fern.
Πρόσθετες απαιτήσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα
Οι ευρωβουλευτές θα ήθελαν ακόμη να επιβληθούν στους χρηματοπιστωτικούς φορείς «επιπρόσθετες απαιτήσεις» προκειμένου τα δάνεια και οι επενδύσεις τους να μην οδηγούν στην αποψίλωση των δασών, αν και ο Κριστόφ Χάνσεν παραδέχεται ότι ως οι επαληθεύσεις θα ήταν δύσκολες.
Σύμφωνα με τη ΜΚΟ Global Witness, οι τράπεζες με έδρα κράτη-μέλη της Ε.Ε. χορήγησαν από το 2016 ως το 2020 χρηματοδοτήσεις σχεδόν 35 δισ. ευρώ σε ομίλους που συγκαταλέγονται στους κυριότερους υπεύθυνους για την αποψίλωση των δασών, κυρίως στον αγροδιατροφικό κλάδο.
