Η ρύπανση από μικροπλαστικά και η συμβολή των επιχειρήσεων στην πρόληψη της συσσώρευσής τους λόγω της ακούσιας έκλυσης πλαστικών συσσωματωμάτων έχει τεθεί στο μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η οποία για πρώτη φορά προτείνει μέτρα πρόληψης.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περί τους 52 με 184 χιλιάδες τόνους συσσωματωμάτων εκλύονται κάθε χρόνο στο περιβάλλον λόγω κακής διαχείρισης καθ’ όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού.
Τα πλαστικά συσσωματώματα είναι η πρώτη ύλη που χρησιμοποιείται για την παραγωγή όλων των πλαστικών υλών. Τα περισσότερα σφαιρίδια είναι μικροπλαστικά (έως 5 mm), ενώ ένα μικρό μέρος μπορεί να είναι ελαφρώς μεγαλύτερο.
Κατά τη διάρκεια της κατασκευής ή άλλων διαδικασιών στην αλυσίδα εφοδιασμού (π.χ. μεταφορά), ένα μέρος των εν λόγω συσσωματωμάτων μπορεί να απορριφθεί ή να χαθεί στο περιβάλλον. Μόλις βρεθούν στο περιβάλλον, αυτά τα μικρά σωματίδια πλαστικών παραμένουν και συσσωρεύονται σε ζώα, συμπεριλαμβανομένων των ψαριών και των οστρακοειδών, και, κατά συνέπεια, καταναλώνονται επίσης από τον άνθρωπο στα τρόφιμα.
Συμβάλλουν στη ρύπανση από μικροπλαστικά, τα οποία εντοπίζονται στα και στα χερσαία οικοσυστήματα, καθώς και στα τρόφιμα και στο πόσιμο νερό. Η συνεχιζόμενη απελευθέρωσή τους συμβάλλει στη μόνιμη ρύπανση των οικοσυστημάτων και της αλυσίδας διατροφής. Η έκθεση σε μικροπλαστικά στο πλαίσιο εργαστηριακών μελετών έχει συνδεθεί με μια σειρά αρνητικών (οικολογικών) τοξικών και φυσικών επιπτώσεων στους ζώντες οργανισμούς. Είναι επίσης πιθανό τα μικροπλαστικά να είναι τοξικά για τον άνθρωπο.
Τι περιλαμβάνει η πρόταση της ΕΕ για τα μικροπλαστικά
Η πρόταση καλύπτει ιδίως τις βέλτιστες πρακτικές για τις επιχειρήσεις όσον αφορά τον χειρισμό των συσσωματωμάτων, την υποχρεωτική πιστοποίηση και τις υπεύθυνες δηλώσεις, καθώς και μια κοινή μεθοδολογία για την εκτίμηση των απωλειών. Λιγότερο αυστηρές απαιτήσεις θα ισχύουν για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ώστε να βοηθηθούν στην προσπάθεια συμμόρφωσής τους. Η πρόταση θα συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας.
Στόχος είναι όλες οι επιχειρήσεις που χειρίζονται συσσωματώματα στην ΕΕ να λάβουν τα αναγκαία προληπτικά μέτρα. Τα μέτρα αυτά αναμένεται να μειώσουν την έκλυση συσσωματωμάτων έως και κατά 74%, συμβάλλοντας σε καθαρότερα οικοσυστήματα, σε ποταμούς και ωκεανούς χωρίς πλαστικά και στη μείωση των πιθανών κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία. Η θέσπιση κοινών μέτρων σε επίπεδο ΕΕ θα συμβάλει επίσης στην εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις.
Ποιο θα είναι το κόστος και τα οικονομικά οφέλη των νέων μέτρων
Σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», οι οικονομικοί φορείς θα πρέπει να επωμίζονται το κόστος των μέτρων που απαιτούνται για τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις και την απόδειξη της συμμόρφωσης μέσω πιστοποίησης από τρίτους ή υπεύθυνης δήλωσης.
Το κόστος αυτό αναμένεται να είναι περιορισμένο. Οι δημόσιες αρχές των κρατών μελών είναι υπεύθυνες για τον έλεγχο της συμμόρφωσης και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, για την επιβολή διορθωτικών μέτρων και, κατά περίπτωση, κυρώσεων ενώ δεν υπάρχει κόστος για τους πολίτες.
Για τις επιχειρήσεις που έχουν στην ιδιοκτησία τους συσσωματώματα, τα οφέλη περιλαμβάνουν εκτιμώμενο οικονομικό κέρδος ύψους 23 έως 127 εκατ. ευρώ.
