Η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως «ρυθμιστής» των ερευνών για το υποθαλάσσιο καλώδιο, η Αθήνα απαντά με αντι-NAVTEX και το Παρίσι βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ιδιαίτερα ευαίσθητης διπλωματικής ισορροπίας. Τι κρύβεται πίσω από την αντιπαράθεση και ποιο είναι το επόμενο κρίσιμο βήμα.
Σε μια λεπτή διπλωματική ισορροπία κινούνται Αθήνα και Άγκυρα, με αφορμή την επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo», που απέπλευσε από το Ηράκλειο, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο ενός νέου ελληνοτουρκικού μπρα ντε φερ, με τη μάχη των NAVTEX να αναδεικνύει τις διαφορετικές επιδιώξεις των δύο πλευρών.
Η Ελλάδα επιμένει ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται με τις απαραίτητες άδειες των ελληνικών και κυπριακών Αρχών, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει την έναρξή τους ως αποτέλεσμα δικής της συγκατάθεσης.
Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο ποια πλευρά θα επικρατήσει στη διπλωματική αντιπαράθεση. Το πραγματικό στοίχημα είναι να προχωρήσει το έργο χωρίς να επαναληφθεί η ένταση του καλοκαιριού του 2024 στην περιοχή της Κάσου.
Η κίνηση της Τουρκίας και η άμεση ελληνική απάντηση
Η νέα αντιπαράθεση ξεκίνησε με την τουρκική NAVTEX 1127/26, μέσω της οποίας η Άγκυρα υποστήριξε ότι οι δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου έχουν συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές Αρχές και πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή τους.
Η συγκεκριμένη κίνηση προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας, η οποία εξέδωσε αντι-NAVTEX μέσω του σταθμού Ηρακλείου, απορρίπτοντας τις τουρκικές αξιώσεις.
Η ελληνική αναγγελία, με αριθμό 1441/26, χαρακτηρίζει την τουρκική NAVTEX άκυρη και ανίσχυρη, επισημαίνοντας ότι σημαντικό μέρος των περιοχών των ερευνών βρίσκεται εντός ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Παράλληλα, παραπέμπει στις άδειες που έχουν εκδώσει οι αρμόδιες ελληνικές Αρχές.
Πρόκειται για μια κίνηση με σαφές διπλωματικό μήνυμα: η Ελλάδα δεν αποδέχεται ότι απαιτείται τουρκική έγκριση για τις συγκεκριμένες εργασίες.
Το γαλλικό «Abeille Marengo» και το παρασκήνιο της διακοίνωσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος της γαλλικής πλευράς, καθώς πριν από την έναρξη των εργασιών υπήρξε ενημέρωση προς την Τουρκία.
Η Άγκυρα επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτή την επικοινωνία ως επιχείρημα ότι η δραστηριότητα του πλοίου πραγματοποιείται με τη συναίνεσή της.
Η Αθήνα, αντιθέτως, διευκρινίζει ότι η ενημέρωση δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης, ούτε δημιουργεί νομικό προηγούμενο.
Άλλωστε, μια ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας δεν ταυτίζεται με αναγνώριση δικαιοδοσίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το ενδεχόμενο δημοσιοποίησης της γαλλικής διακοίνωσης από την Τουρκία αποτελεί ένα ακόμη σημείο ενδιαφέροντος, καθώς θα μπορούσε να μεταφέρει την αντιπαράθεση από τις ναυτικές αναγγελίες στο ακριβές περιεχόμενο της διπλωματικής επικοινωνίας.
Πώς μπορεί να αποφευχθεί μια νέα ελληνοτουρκική κρίση
Στο διπλωματικό παρασκήνιο εξετάζεται ως σημαντικός παράγοντας αποκλιμάκωσης η διατήρηση διαύλων επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, χωρίς καμία μεταβολή των πάγιων ελληνικών θέσεων.
Η ενημέρωση για τη διέλευση ενός ερευνητικού πλοίου και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς να συνεπάγεται αποδοχή των θαλάσσιων διεκδικήσεων της άλλης πλευράς.
Αυτή είναι και η βασική διαχωριστική γραμμή στην υπόθεση του καλωδίου: άλλο η επιχειρησιακή συνεννόηση για την αποφυγή περιστατικών και άλλο η αναγνώριση δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η ευρωπαϊκή διάσταση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, καθώς το Great Sea Interconnector αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η γαλλική συμμετοχή προσδίδει επιπλέον διπλωματικό βάρος, με το Παρίσι να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η σημασία των ερευνών
Πίσω από τη μάχη των NAVTEX βρίσκεται και η ευρύτερη διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει ενεργές τις διεκδικήσεις της, οι οποίες συνδέονται και με το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Από ελληνικής πλευράς, η επιλογή της γαλλικής εταιρείας να ζητήσει άδειες από τις ελληνικές Αρχές θεωρείται σημαντική, καθώς επιβεβαιώνει στην πράξη ότι οι συγκεκριμένες εργασίες οργανώνονται βάσει της ελληνικής αδειοδότησης.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι η πραγματοποίηση των ερευνών ακυρώνει αυτομάτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο ή επιλύει οριστικά τις διαφορές για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Το Δίκαιο της Θάλασσας, και ειδικότερα το άρθρο 79 της σχετικής Σύμβασης του ΟΗΕ, προβλέπει δικαιώματα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, με συγκεκριμένους κανόνες και περιορισμούς.
Η αισιοδοξία Μητσοτάκη και το κρίσιμο επόμενο βήμα
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εκφράσει την εκτίμηση ότι οι εργασίες μπορούν να ολοκληρωθούν χωρίς νέα ένταση.
Στο Greece Talks δήλωσε χαρακτηριστικά: «Εκτιμώ ότι θα είναι ένα ταξίδι που θα ολοκληρωθεί χωρίς αναταράξεις».
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις εργασίες βαθμονόμησης του εξοπλισμού του «Abeille Marengo» και στη συνέχεια στην πραγματοποίηση των ερευνών βυθού.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα περιοριστεί στις διπλωματικές αντιδράσεις και στις NAVTEX ή εάν θα επιχειρήσει να αμφισβητήσει τις έρευνες επί του πεδίου.
Για την ελληνική κυβέρνηση, ο στόχος είναι διπλός: να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και να αποτραπεί η δημιουργία εντυπώσεων ότι η υλοποίηση του έργου προϋποθέτει τουρκική άδεια.
