Ένα νέο πακέτο ενεργειακών επενδύσεων που μπορεί να ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 σχεδιάζει η κυβέρνηση, αξιοποιώντας τη δυνατότητα επέκτασης της εθνικής ρήτρας διαφυγής και στον τομέα της Ενέργειας.
Στο επίκεντρο βρίσκονται επενδύσεις που μπορούν να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και, κυρίως, να περιορίσουν σε μόνιμη βάση το ενεργειακό κόστος και την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η λίστα των έργων αναμένεται να οριστικοποιηθεί έως το τέλος Αυγούστου, προκειμένου ο σχεδιασμός να παρουσιαστεί από τον πρωθυπουργό στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.
Μεταξύ των παρεμβάσεων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και μπαταριών, ενεργειακές αναβαθμίσεις δημόσιων κτιρίων και σχολείων, έργα εξοικονόμησης ενέργειας και υποδομές ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Παράλληλα, εξετάζεται να ενταχθούν δράσεις που θα βοηθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις να μειώσουν την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων, όπως οι αντλίες θερμότητας και οι οικιακές μπαταρίες αποθήκευσης.
Το αίτημα της Αθήνας στην Κομισιόν
Το πρώτο βήμα έχει ήδη γίνει από το οικονομικό επιτελείο.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης υπέβαλε αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για επέκταση της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, ώστε να καλύπτει και συγκεκριμένες επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα.
Η Αθήνα επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να αξιοποιήσει τη δυνατότητα που παρέχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα κράτη-μέλη για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία σε επενδύσεις οι οποίες ενισχύουν την ενεργειακή αυτονομία και μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Πρακτικά, δημιουργείται περισσότερος δημοσιονομικός χώρος ώστε να πραγματοποιηθούν σημαντικές επενδύσεις χωρίς οι συγκεκριμένες δαπάνες να προσμετρώνται με τον συνήθη τρόπο στο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
Έως 400 εκατ. ευρώ τον χρόνο
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου, μέσω της νέας ρήτρας μπορούν να πραγματοποιούνται ενεργειακές επενδύσεις ύψους περίπου 350 έως 400 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2026-2028.
Σε βάθος τριετίας, το συνολικό ύψος των επενδύσεων μπορεί να φτάσει περίπου τα 1,1 δισ. ευρώ.
Οι σχετικές δαπάνες θα χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους, αλλά δεν θα συνυπολογίζονται στο ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπεται από τους νέους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Το περιθώριο της ρήτρας μπορεί να φτάνει έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι δαπάνες εξαφανίζονται από τους δημοσιονομικούς λογαριασμούς. Θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τόσο το πρωτογενές αποτέλεσμα όσο και το δημόσιο χρέος.
Μπαταρίες και αποθήκευση ενέργειας στην πρώτη γραμμή
Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στην αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, κυρίως μέσω μεγάλων συστημάτων μπαταριών.
Η ανάγκη για αποθήκευση γίνεται ολοένα μεγαλύτερη καθώς αυξάνεται η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά και αιολικά.
Η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται όταν υπάρχει μεγάλη ηλιοφάνεια ή ισχυρός άνεμος δεν συμπίπτει πάντα χρονικά με τις ώρες κατά τις οποίες υπάρχει μεγάλη ζήτηση.
Οι μονάδες αποθήκευσης μπορούν να συγκρατούν μέρος της πλεονάζουσας παραγωγής και να την επιστρέφουν στο ηλεκτρικό σύστημα όταν αυτή χρειάζεται.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑΔΜΗΕ έχει θέσει στόχο ανάπτυξης έργων αποθήκευσης ισχύος περίπου 1,5 GW έως το 2027.
Ενεργειακή αναβάθμιση σχολείων και δημόσιων κτιρίων
Δεύτερος μεγάλος άξονας είναι η εξοικονόμηση ενέργειας και η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
Στον σχεδιασμό μπορούν να ενταχθούν δημόσια κτίρια, σχολεία και άλλες υποδομές με υψηλές ενεργειακές ανάγκες.
Οι παρεμβάσεις μπορεί να αφορούν από συστήματα θέρμανσης και ψύξης μέχρι μονώσεις, ενεργειακά αποδοτικό εξοπλισμό και άλλες εργασίες που περιορίζουν την κατανάλωση.
Ο στόχος είναι διπλός: μικρότερη ενεργειακή κατανάλωση και χαμηλότερο λειτουργικό κόστος σε βάθος χρόνου.
Αντλίες θερμότητας και οικιακές μπαταρίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα νοικοκυριά έχει το ενδεχόμενο να ενταχθούν στις επιλέξιμες δράσεις νέα προγράμματα που θα χρηματοδοτούν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Μεταξύ των παρεμβάσεων που εξετάζονται βρίσκονται η αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας, καθώς και η εγκατάσταση οικιακών συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποφασιστεί ένα νέο επίδομα ή voucher για τους πολίτες. Η τελική λίστα των επιλέξιμων έργων και προγραμμάτων βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.
Τι θα κερδίσουν τα νοικοκυριά
Η ρήτρα διαφυγής για την Ενέργεια δεν λειτουργεί ως άμεση οικονομική ενίσχυση που θα πιστωθεί στους τραπεζικούς λογαριασμούς των πολιτών.
Όπως έχει επισημάνει ο Κυριάκος Πιερρακάκης, δεν πρόκειται για μια «επιταγή» που θα δει άμεσα ο καταναλωτής, αλλά για επενδύσεις που έχουν στόχο να μειώσουν το κόστος της ενέργειας.
Η φιλοσοφία του μέτρου είναι διαφορετική από τις επιδοτήσεις που χρησιμοποιήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Αντί για προσωρινή κάλυψη ενός μέρους του λογαριασμού, επιδιώκονται επενδύσεις που θα μπορούν να περιορίζουν μόνιμα το ενεργειακό κόστος, να αυξάνουν τη διαθέσιμη καθαρή ενέργεια και να κάνουν το ηλεκτρικό σύστημα περισσότερο ανθεκτικό.
Ποιοι μπορούν να αξιοποιήσουν τη νέα ρήτρα
Η δυνατότητα δεν παρέχεται αυτομάτως και στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αφορά τις χώρες που έχουν ήδη ενεργοποιήσει την εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τις σχετικές προϋποθέσεις πληρούν 18 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η Ελλάδα.
Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι πλέον το τέλος Αυγούστου, όταν αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί η ελληνική λίστα των ενεργειακών επενδύσεων.
Το πακέτο που θα διαμορφωθεί θα δώσει σαφέστερη εικόνα για το πού θα κατευθυνθεί το περίπου 1,1 δισ. ευρώ έως το 2028, ποια έργα θα προηγηθούν και, κυρίως, ποιες από τις υπό εξέταση δράσεις θα μπορούν να φτάσουν απευθείας σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
