Μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη παρτίδα βρίσκεται σε εξέλιξη γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, με το Ιράν να επιχειρεί να διαμορφώσει ένα νέο καθεστώς διέλευσης από μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη και τις Ηνωμένες Πολιτείες να ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται να δεχθούν περιορισμούς στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το σχέδιο συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ομάν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδονται από ιρανικά μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη θέτει μια σειρά ιδιαίτερα σκληρών όρων, μεταξύ των οποίων βρίσκεται η απαγόρευση διέλευσης πλοίων που συνδέονται με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Το Ιράν φέρεται να προχωρά ακόμη περισσότερο, ζητώντας αποζημιώσεις από χώρες τις οποίες χαρακτηρίζει εχθρικές, πριν τους επιτραπεί να χρησιμοποιήσουν ξανά την κρίσιμη θαλάσσια δίοδο.
Το σχέδιο βρίσκεται υπό εξέταση στο ιρανικό Κοινοβούλιο, την ώρα που οι διαπραγματεύσεις αποκτούν τεράστια σημασία όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Κάθε νέα ένταση γύρω από το Ορμούζ μεταφέρεται σχεδόν ακαριαία στις τιμές του πετρελαίου, στα ναύλα, στην ασφάλιση των πλοίων και τελικά στο ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τι θέλει το Ιράν από τη συμφωνία με το Ομάν
Η Τεχεράνη επιχειρεί μέσα από τη συμφωνία να αποκτήσει αυξημένο έλεγχο στη διαχείριση της εισόδου των πλοίων στον Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, το υπό συζήτηση σχέδιο προβλέπει ότι η είσοδος των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ θα βρίσκεται υπό ιρανική διαχείριση, ενώ η έξοδος θα εποπτεύεται από κοινού από το Ιράν και το Ομάν.
Πρόκειται για μία εξαιρετικά σημαντική αλλαγή σε σχέση με το καθεστώς ελεύθερης διέλευσης που ίσχυε πριν από τη σύγκρουση.
Στο σχέδιο προβλέπεται επίσης η δημιουργία ενός «κεντρικού διαδρόμου» ναυσιπλοΐας, μέσω του οποίου θα πραγματοποιείται η κίνηση των εμπορικών πλοίων.
Παράλληλα, η κυκλοφορία από άλλες διαδρομές που χρησιμοποιούνται σήμερα σε περιορισμένο βαθμό προβλέπεται να διακοπεί μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ
Είσοδος πλοίων στον Περσικό Κόλπο
↓
Έλεγχος – διαχείριση από το Ιράν
↓
Διέλευση μέσω καθορισμένου κεντρικού διαδρόμου
↓
Περιορισμός ή διακοπή εναλλακτικών διαδρομών
↓
Έξοδος από τα Στενά
↓
Κοινή εποπτεία Ιράν – Ομάν
Ποια πλοία θέλει να αποκλείσει η Τεχεράνη
Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο αφορά τα πλοία που συνδέονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Σε πρώτη ανάγνωση, το μέτρο μπορεί να φαίνεται περιορισμένο, καθώς ο αριθμός των εμπορικών πλοίων που φέρουν αμερικανική ή ισραηλινή σημαία δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλος.
Το πραγματικό ζήτημα, όμως, είναι πώς ακριβώς θα ορίσει το Ιράν ένα «αμερικανικό» ή «ισραηλινό» πλοίο.
Η διεθνής ναυτιλία λειτουργεί μέσα από ένα εξαιρετικά σύνθετο πλέγμα ιδιοκτησίας, διαχείρισης, ναύλωσης, χρηματοδότησης και σημαιών.
Ένα πλοίο μπορεί να ανήκει σε εταιρεία μιας χώρας, να φέρει σημαία άλλης, να το διαχειρίζεται επιχείρηση τρίτης χώρας, να είναι ναυλωμένο από έναν μεγάλο διεθνή όμιλο και το φορτίο του να ανήκει σε διαφορετική εταιρεία.
Επομένως, μια ευρεία ερμηνεία από την Τεχεράνη θα μπορούσε θεωρητικά να επηρεάσει πολύ περισσότερα πλοία από εκείνα που φέρουν απλώς αμερικανική ή ισραηλινή σημαία.
Στο στόχαστρο και φορτία που συνδέονται με το Ισραήλ
Οι όροι που εξετάζονται δεν φαίνεται να περιορίζονται στην εθνικότητα ή στην ιδιοκτησία των πλοίων.
Σύμφωνα με όσα έχουν μεταδοθεί από το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Fars, εξετάζεται επίσης απαγόρευση διέλευσης φορτίων που συνδέονται με το Ισραήλ.
Αυτό διευρύνει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής ενός πιθανού αποκλεισμού.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η απαγόρευση θα αφορά μόνο φορτία με άμεσο προορισμό το Ισραήλ ή εάν θα μπορούσε να συμπεριλάβει εμπορεύματα εταιρειών που έχουν οικονομικές ή εμπορικές σχέσεις με ισραηλινές επιχειρήσεις.
Η τελική διατύπωση θα είναι καθοριστική για τις συνέπειες που μπορεί να έχει το μέτρο στη διεθνή ναυτιλία.
Αποζημιώσεις πριν από την άδεια διέλευσης
Ακόμη πιο δύσκολος για την επίτευξη συμφωνίας εμφανίζεται ο όρος των αποζημιώσεων.
Η Τεχεράνη φέρεται να υποστηρίζει ότι χώρες και πρόσωπα που θεωρεί ότι έχουν προκαλέσει ζημιές στο Ιράν δεν θα πρέπει να αποκτήσουν δικαίωμα διέλευσης από τα Στενά και τον Περσικό Κόλπο μέχρι να καταβληθούν αποζημιώσεις.
Παράλληλα, εξετάζεται η επιβολή τελών για υπηρεσίες που σχετίζονται με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την ασφάλιση και την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών κινδύνων.
Ένα τέτοιο σύστημα θα άλλαζε δραστικά τη φιλοσοφία λειτουργίας των Στενών, μετατρέποντας την πρόσβαση σε ένα καθεστώς περισσότερο ελεγχόμενης διέλευσης.
Η κόκκινη γραμμή των ΗΠΑ
Η αμερικανική θέση βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά.
Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ πρέπει να είναι ελεύθερη και χωρίς εμπόδια.
Οι ΗΠΑ δεν θέλουν ένα σύστημα στο οποίο τα εμπορικά πλοία θα πρέπει να λαμβάνουν προηγούμενη έγκριση από την Τεχεράνη ή να καταβάλλουν διόδια και άλλες χρεώσεις για να περάσουν.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε προσωρινή διευθέτηση για τις θαλάσσιες διαδρομές θα πρέπει να λειτουργεί χωρίς άδειες, εγκρίσεις ή τέλη.
Αυτό δημιουργεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις διαπραγματεύσεις.
Για την Τεχεράνη, ο έλεγχος της διέλευσης αποτελεί ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Για την Ουάσιγκτον, η αποδοχή ενός τέτοιου καθεστώτος θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως αναγνώριση ιρανικού δικαιώματος ελέγχου μιας διεθνούς θαλάσσιας οδού.
Τραμπ: Οι συνομιλίες «προχωρούν καλά»
Παρά τις μεγάλες διαφορές, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αισιόδοξος για την πορεία των συνομιλιών.
Ερωτηθείς για τις διαπραγματεύσεις, ανέφερε ότι «προχωρούν καλά», χωρίς όμως να ανακοινώσει ότι έχει επιτευχθεί τελική συμφωνία.
Το κλίμα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστο, καθώς στο παρελθόν έχουν υπάρξει αρκετές πληροφορίες περί επικείμενης συμφωνίας που τελικά δεν επιβεβαιώθηκαν.
Το πραγματικό τεστ δεν είναι μόνο να συμφωνηθεί ένας θαλάσσιος διάδρομος, αλλά να γίνει αποδεκτό ποιος θα τον ελέγχει, ποια πλοία θα μπορούν να τον χρησιμοποιούν και υπό ποιους όρους.
Γιατί το Ορμούζ είναι τόσο σημαντικό
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου.
Βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν και αποτελούν τη φυσική θαλάσσια έξοδο του Περσικού Κόλπου προς τον Κόλπο του Ομάν και στη συνέχεια προς τον Ινδικό Ωκεανό.
Μέσω αυτής της στενής λωρίδας θάλασσας διακινείται τεράστιο μέρος των ενεργειακών εξαγωγών χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Κατάρ.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, ακόμη και η πιθανότητα διακοπής ή σοβαρού περιορισμού της ναυσιπλοΐας αρκεί για να προκαλέσει νευρικότητα στις αγορές.
Το πετρέλαιο αντιδρά στις εξελίξεις
Οι νέες πληροφορίες για τις ιρανικές απαιτήσεις έφεραν ξανά ανοδικές πιέσεις στην αγορά πετρελαίου.
Το Brent κινήθηκε πάνω από τα 83 δολάρια το βαρέλι, μετά από ισχυρή άνοδο στην προηγούμενη συνεδρίαση, ενώ το αμερικανικό WTI βρέθηκε κοντά στα 78 δολάρια.
Η αγορά επιχειρεί να υπολογίσει δύο αντίθετα σενάρια.
Μια συμφωνία που θα αποκαθιστούσε σε σημαντικό βαθμό τη ναυσιπλοΐα θα μπορούσε να αποκλιμακώσει τις τιμές και να περιορίσει το ενεργειακό κόστος.
Αντίθετα, μια νέα αποτυχία των συνομιλιών ή μια στρατιωτική κλιμάκωση γύρω από τα Στενά θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα ανόδου.
Το σχέδιο περνά από το ιρανικό Κοινοβούλιο
Το σχέδιο συμφωνίας βρίσκεται πλέον υπό εξέταση στο ιρανικό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με το Fars.
Αυτό σημαίνει ότι η διαδικασία απέχει ακόμη από το να θεωρηθεί ολοκληρωμένη.
Στην Τεχεράνη εξετάζονται οι λεπτομέρειες για το καθεστώς των πλοίων, τα φορτία που θα μπορούν να διέρχονται, τα πιθανά τέλη και τον τρόπο με τον οποίο οι ιρανικές δυνάμεις θα συμμετέχουν στην επιτήρηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Το Ομάν στον ρόλο του κρίσιμου μεσολαβητή
Το Ομάν βρίσκεται για ακόμη μία φορά στο κέντρο μιας δύσκολης διπλωματικής εξίσωσης.
Η γεωγραφική του θέση είναι κομβική, καθώς ελέγχει τη νότια πλευρά των Στενών, ενώ παράλληλα διατηρεί παραδοσιακά διαύλους επικοινωνίας τόσο με την Τεχεράνη όσο και με τη Δύση.
Αυτό το καθιστά έναν από τους λίγους περιφερειακούς παίκτες που μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα μεταξύ των δύο πλευρών.
Η επιτυχία της συμφωνίας, όμως, θα εξαρτηθεί από το εάν μπορεί να βρεθεί μια φόρμουλα που θα επιτρέπει στο Ιράν να παρουσιάσει στο εσωτερικό του ότι απέκτησε μεγαλύτερο ρόλο στη διαχείριση των Στενών, χωρίς ταυτόχρονα οι ΗΠΑ να θεωρήσουν ότι εγκαταλείπεται η αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Νέα μέτωπα απειλούν την αποκλιμάκωση
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη από τις συγκρούσεις σε άλλα σημεία της Μέσης Ανατολής.
Στην Υεμένη έχουν αναζωπυρωθεί οι εχθροπραξίες μεταξύ των Χούθι και δυνάμεων που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, δημιουργώντας νέο κίνδυνο για την περιφερειακή σταθερότητα και τις θαλάσσιες μεταφορές.
Την ίδια ώρα παραμένει ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Έτσι, η διαπραγμάτευση για το Ορμούζ δεν πραγματοποιείται σε διπλωματικό κενό. Συνδέεται με ένα πολύ μεγαλύτερο παζλ στρατιωτικών, πολιτικών και ενεργειακών ισορροπιών.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας
Μια συμφωνία για τα Στενά θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση.
Η αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας θα περιόριζε την πίεση στις τιμές του πετρελαίου, θα μείωνε τους κινδύνους για τα πλοία και θα μπορούσε να δημιουργήσει χώρο για διαπραγματεύσεις σε ακόμη δυσκολότερα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο, οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν σημαντικά διαφορετικές.
Το Ιράν θέλει έλεγχο, εξαιρέσεις, περιορισμούς και αποζημιώσεις. Οι ΗΠΑ απαιτούν ελεύθερη διέλευση χωρίς άδειες και χρεώσεις.
Ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκεται το Ομάν, επιχειρώντας να κατασκευάσει μια συμφωνία πάνω σε μια από τις πιο ευαίσθητες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.
Και όσο το παζάρι συνεχίζεται, κάθε πλοίο που περιμένει να περάσει, κάθε νέα στρατιωτική κίνηση και κάθε ανακοίνωση από την Τεχεράνη ή την Ουάσιγκτον μπορεί να μετακινήσει ξανά την τιμή του πετρελαίου και να στείλει το κύμα της κρίσης πολύ μακρύτερα από τα νερά του Περσικού Κόλπου.
