Σερβία και Βόρεια Μακεδονία μπαίνουν στον νέο ενεργειακό άξονα – Αμερικανικό LNG και αζέρικο αέριο θα μπορούν να φτάνουν από την Ελλάδα έως Ουγγαρία και Αυστρία
Σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους της Νοτιοανατολικής Ευρώπης φιλοδοξεί να εξελιχθεί ακόμη περισσότερο η Ελλάδα, καθώς ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου αποκτά νέα διακλάδωση προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Η νέα φάση του σχεδιασμού επισφραγίζεται την Παρασκευή στη Θεσσαλονίκη, με την υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας για τη συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στο δίκτυο.
Η εξέλιξη δημιουργεί ουσιαστικά έναν δεύτερο ενεργειακό δρόμο που ξεκινά από την Ελλάδα και μπορεί να διοχετεύει προς τον ευρωπαϊκό Βορρά αμερικανικό LNG που εισέρχεται μέσω της Αλεξανδρούπολης, αλλά και φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του TAP.
Νέος ενεργειακός άξονας από την Ελλάδα προς τον Βορρά
Ο αρχικός σχεδιασμός του Κάθετου Διαδρόμου συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Με την προσθήκη της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας δημιουργείται πλέον μία διαφορετική διαδρομή προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Μέσω αυτής, οι ποσότητες φυσικού αερίου θα μπορούν στο μέλλον να κατευθύνονται από την ελληνική επικράτεια στη Βόρεια Μακεδονία, στη Σερβία και από εκεί προς την Ουγγαρία και την Αυστρία.
Ο σχεδιασμός αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς επιδιώκει να δημιουργήσει νέες πηγές τροφοδοσίας για χώρες που εξακολουθούν να εμφανίζουν σημαντική εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Οι υπογραφές στη Θεσσαλονίκη
Στο Μνημόνιο Συνεργασίας αναμένεται να συμμετάσχουν εκπρόσωποι των Διαχειριστών Συστημάτων Φυσικού Αερίου των χωρών που ήδη βρίσκονται στον Κάθετο Διάδρομο, μαζί με τους αντίστοιχους φορείς από τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία.
Η συμφωνία αποτελεί συνέχεια της συνάντησης που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο στην Αθήνα, όταν είχε τεθεί σε πιο συγκεκριμένη βάση η επέκταση του ενεργειακού άξονα.
Τότε είχαν δημιουργηθεί τεχνικές και εμπορικές ομάδες εργασίας, με στόχο να εξεταστούν η διαθέσιμη δυναμικότητα των δικτύων, οι ανάγκες νέων επενδύσεων και οι προϋποθέσεις ώστε η νέα διαδρομή να είναι όχι μόνο τεχνικά εφικτή αλλά και εμπορικά βιώσιμη.
Από τα σχέδια στους νέους αγωγούς
Το πλέον κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου δεν βρίσκεται πλέον μόνο στα χαρτιά.
Ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας έχει ήδη περάσει στη φάση της κατασκευής και ο σχεδιασμός προβλέπει ότι θα μπορέσει να τεθεί σε εμπορική λειτουργία έως το τέλος του 2027.
Παράλληλα, η Βόρεια Μακεδονία έχει προχωρήσει τη διαδικασία για τον αγωγό που θα τη συνδέσει με τη Σερβία.
Ανάδοχος για το έργο είναι η Rapid Build, η οποία συμμετέχει και στην κατασκευή του αγωγού Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας.
Ο αγωγός Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί προς το τέλος του 2028.
Στη σερβική πλευρά οι διαδικασίες βρίσκονται σε πιο πρώιμο στάδιο, καθώς απομένει να προχωρήσει η ανάθεση του αντίστοιχου τμήματος.
Η Βόρεια Μακεδονία από καταναλωτής γίνεται χώρα διέλευσης
Η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων αλλάζει τον ενεργειακό ρόλο της Βόρειας Μακεδονίας.
Η χώρα δεν θα αποτελεί πλέον μόνο τελικό προορισμό φυσικού αερίου, αλλά θα μπορεί να λειτουργεί και ως κόμβος διέλευσης ποσοτήτων προς τη Σερβία και την Κεντρική Ευρώπη.
Αντίστοιχα, η Σερβία αποκτά πρόσβαση σε μία νέα νότια ενεργειακή πύλη.
Μέχρι σήμερα η χώρα παραμένει σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένη με τις ρωσικές προμήθειες. Η πρόσβαση στις ελληνικές υποδομές LNG και στις ποσότητες του αζέρικου αερίου δημιουργεί έναν εναλλακτικό δρόμο τροφοδοσίας.
Το FSRU της Αλεξανδρούπολης στο κέντρο του σχεδιασμού
Καθοριστικό ρόλο στον νέο χάρτη αποκτά το FSRU της Αλεξανδρούπολης.
Το πλωτό τερματικό επιτρέπει την υποδοχή φορτίων LNG από τη διεθνή αγορά και ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία μπορούν στη συνέχεια να διοχετευτούν στο ελληνικό σύστημα και από εκεί προς τις χώρες της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Παράλληλα, μέσω του ελληνικού δικτύου μπορεί να αξιοποιηθεί και το αζέρικο φυσικό αέριο που φτάνει μέσω του TAP.
Έτσι, η Ελλάδα λειτουργεί ως σημείο συνάντησης διαφορετικών ενεργειακών πηγών και διαφορετικών διαδρομών.
Οι πρώτες δεσμεύσεις δυναμικότητας
Το ενδιαφέρον των χωρών της περιοχής δεν περιορίζεται στις πολιτικές συμφωνίες.
Η Βόρεια Μακεδονία έχει ήδη δεσμεύσει τέσσερις χρονοθυρίδες στο FSRU της Αλεξανδρούπολης, ενώ η σερβική Srbijagas έχει εξασφαλίσει δυναμικότητα της τάξης των 300 εκατ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως για διάστημα δέκα ετών.
Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι υπάρχουν ήδη συγκεκριμένες εμπορικές ανάγκες για την αξιοποίηση των ελληνικών ενεργειακών υποδομών.
Έως 6 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο
Η σχεδιαζόμενη δυναμικότητα του αγωγού που θα συνδέει τη Βόρεια Μακεδονία με τη Σερβία υπολογίζεται μεταξύ 3 και 6 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως.
Πρόκειται για ποσότητες που μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τον ενεργειακό χάρτη των Δυτικών Βαλκανίων και να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό απέναντι στις παραδοσιακές ρωσικές ροές.
Το έργο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προσπάθειας για διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων φυσικού αερίου.
Η Αλεξανδρούπολη στον νέο ενεργειακό χάρτη
Η εξέλιξη ενισχύει συνολικά τον ρόλο της Αλεξανδρούπολης, η οποία τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σειράς ενεργειακών και γεωπολιτικών σχεδιασμών.
Το FSRU, τα δίκτυα φυσικού αερίου, η σύνδεση με τον TAP και οι νέοι διασυνδετήριοι αγωγοί μετατρέπουν την περιοχή σε μία από τις βασικές πύλες εισαγωγής ενέργειας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιείται και η επίσκεψη του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου στον Έβρο και στις εγκαταστάσεις της Gastrade στην Αλεξανδρούπολη, πριν από τη μετάβασή του στη Θεσσαλονίκη.
Η Ελλάδα αλλάζει θέση στον ενεργειακό χάρτη
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη έργο φυσικού αερίου.
Η σταδιακή ανάπτυξή του δίνει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να εξελιχθεί από χώρα εισαγωγής και κατανάλωσης ενέργειας σε περιφερειακό κόμβο μεταφοράς και διανομής φυσικού αερίου.
Με την ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας, η ελληνική ενεργειακή υποδομή αποκτά πρόσβαση σε μία ακόμη μεγάλη γεωγραφική ζώνη.
Εφόσον ολοκληρωθούν εγκαίρως οι νέοι αγωγοί, η Αλεξανδρούπολη μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία ενός ενεργειακού άξονα που θα ξεκινά από το Αιγαίο και θα φτάνει έως την καρδιά της Κεντρικής Ευρώπης.
