Σε νέα ενεργειακή δοκιμασία μπαίνει η Ευρώπη, με το φυσικό αέριο να επιστρέφει στις τιμές της κρίσης του 2022 και τις αποθήκες να βρίσκονται σε ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα. Το ράλι άνω του 150% από την αρχή του έτους, ο πόλεμος στο Ιράν και ο φόβος για νέες αυξήσεις στο ρεύμα. Γιατί οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η ακρίβεια στην ενέργεια μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από έναν χειμώνα.
Μπροστά στο ενδεχόμενο ενός ιδιαίτερα ακριβού χειμώνα βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων σχεδόν τεσσάρων ετών, προκαλώντας έντονη ανησυχία σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο επέστρεψε στα επίπεδα που είχαν καταγραφεί κατά τη μεγάλη ενεργειακή κρίση του 2022, ενώ οι περιορισμένες εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), οι γεωπολιτικές αναταράξεις και τα μειωμένα αποθέματα δημιουργούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον ενόψει της χειμερινής περιόδου.
Η τιμή αναφοράς του ολλανδικού TTF έφτασε χθες, Τρίτη 13 Οκτωβρίου, έως τα 87,20 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σημειώνοντας υψηλό από τον Δεκέμβριο του 2022.
Πρόκειται για εξέλιξη που δεν αφορά αποκλειστικά την αγορά φυσικού αερίου. Η άνοδος των τιμών επηρεάζει την ηλεκτροπαραγωγή, ενισχύει το κόστος λειτουργίας της βιομηχανίας και μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά στους λογαριασμούς των καταναλωτών.
Οι προειδοποιήσεις γίνονται εντονότερες επειδή η Ευρώπη εισέρχεται στην περίοδο αυξημένης ζήτησης με τις αποθήκες φυσικού αερίου σημαντικά λιγότερο γεμάτες από ό,τι συνήθως.
Φυσικό αέριο: Από τα 32 ευρώ στα 87 ευρώ η μεγαβατώρα
Η ένταση των ανατιμήσεων αποτυπώνεται στη διαδρομή των τιμών κατά τη διάρκεια του 2026.
Στις αρχές του έτους, το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο κινούνταν κοντά στα 32 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Σήμερα, η τιμή του έχει πλησιάσει τα 87 ευρώ, καταγράφοντας άνοδο μεγαλύτερη από 150%.
Η διαφορά είναι τεράστια για μια αγορά από την οποία εξαρτώνται εκατομμύρια ευρωπαϊκά νοικοκυριά αλλά και μεγάλες βιομηχανικές μονάδες.
Οι αυξήσεις έχουν ενταθεί ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς η αγορά διαπιστώνει ότι οι διαθέσιμες ποσότητες δεν επαρκούν για να αποκατασταθεί εύκολα η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης ενσωματώνουν πλέον υψηλό ασφάλιστρο κινδύνου, καθώς οι προμηθευτές προσπαθούν να εξασφαλίσουν εγκαίρως τις ποσότητες που θα χρειαστούν τους επόμενους μήνες.
Ο πόλεμος στο Ιράν και το μπλόκο στο LNG από τον Περσικό Κόλπο
Καθοριστικό ρόλο στο νέο κύμα ανατιμήσεων διαδραματίζει η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Πριν από την κρίση, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο περνούσε περίπου το 20% των παγκόσμιων ποσοτήτων LNG.
Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα και στις εξαγωγές από χώρες όπως το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν μειώσει σημαντικά την προσφορά στην παγκόσμια αγορά.
Η Ευρώπη, η οποία έχει αυξήσει την εξάρτησή της από το LNG μετά τη μείωση των ρωσικών ροών, αναγκάζεται να ανταγωνιστεί τους αγοραστές της Ασίας για την εξασφάλιση φορτίων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλοι εξαγωγείς έχουν αυξήσει τις αποστολές τους, ωστόσο οι πρόσθετες ποσότητες δεν επαρκούν για να καλύψουν πλήρως το κενό που έχει δημιουργηθεί.
Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιαίτερα νευρική αγορά, όπου κάθε νέα διαταραχή στον εφοδιασμό μπορεί να προκαλέσει απότομη άνοδο των τιμών.
Οι ευρωπαϊκές αποθήκες στο 74% αντί για 89%
Η δεύτερη μεγάλη πηγή ανησυχίας βρίσκεται στα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, οι αποθήκες εμφανίζουν πληρότητα περίπου 73,94%, τη στιγμή που ο μέσος όρος της τελευταίας πενταετίας για την αντίστοιχη περίοδο βρίσκεται κοντά στο 89%.
Η απόκλιση ξεπερνά τις 15 ποσοστιαίες μονάδες.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη εισέρχεται στην περίοδο θέρμανσης με μικρότερο ενεργειακό απόθεμα ασφαλείας σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.
Οι χαμηλότερες ποσότητες δεν συνεπάγονται αυτομάτως ελλείψεις, αυξάνουν όμως την ευαισθησία της αγοράς σε ενδεχόμενη άνοδο της κατανάλωσης.
Εάν ο χειμώνας αποδειχθεί ιδιαίτερα ψυχρός, οι αποθήκες μπορεί να αδειάσουν ταχύτερα, αναγκάζοντας τις ευρωπαϊκές εταιρείες να αναζητήσουν πρόσθετα φορτία LNG σε μια ήδη ακριβή διεθνή αγορά.
Ο δύσκολος χειμώνας και οι νέες πιέσεις από τη Νορβηγία
Στις ανησυχίες για την περιορισμένη προσφορά προστίθεται και ο παράγοντας των καιρικών συνθηκών.
Οι προβλέψεις για χαμηλότερες θερμοκρασίες σε τμήματα της Κεντρικής Ευρώπης δημιουργούν τον κίνδυνο αυξημένης κατανάλωσης φυσικού αερίου για θέρμανση.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από προβλήματα σε νορβηγικές ενεργειακές υποδομές, τα οποία έχουν περιορίσει προσωρινά τις διαθέσιμες ποσότητες που μεταφέρονται μέσω αγωγών προς την Ευρώπη.
Η Νορβηγία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές φυσικού αερίου της ευρωπαϊκής αγοράς.
Επομένως, ακόμη και περιορισμένες τεχνικές δυσλειτουργίες μπορούν να προκαλέσουν πρόσθετη πίεση στις τιμές όταν τα αποθέματα βρίσκονται ήδη σε χαμηλά επίπεδα.
Παράλληλα, η μειωμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά πάρκα σε περιόδους ασθενών ανέμων μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή.
Reuters: Οι υψηλές τιμές μπορεί να παραμείνουν και το 2027
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι εκτιμήσεις που καταγράφει το Reuters σε ανάλυσή του στις 12 Οκτωβρίου 2026.
Σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου ενδέχεται να διατηρηθούν υψηλές για τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο.
Ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης στο Ιράν, η αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων δεν θα είναι εύκολη.
Οι χώρες της Ευρώπης θα χρειαστεί να εξασφαλίσουν σημαντικές ποσότητες LNG, ανταγωνιζόμενες την ασιατική αγορά, όπου επίσης παραμένει ισχυρή η ζήτηση.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι μέχρι την 1η Νοεμβρίου οι ευρωπαϊκές αποθήκες ενδέχεται να έχουν πληρότητα μόλις 75% έως 78%, αισθητά χαμηλότερη από τα επίπεδα προηγούμενων ετών.
Η εξέλιξη αυτή αυξάνει την πιθανότητα να παραμείνουν οι τιμές υψηλές όχι μόνο τον φετινό χειμώνα, αλλά και κατά την επόμενη περίοδο αναπλήρωσης των αποθεμάτων.
Τι σημαίνουν τα 87 ευρώ για τους λογαριασμούς στην Ελλάδα
Το μεγάλο ερώτημα για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι εάν το νέο ράλι θα οδηγήσει σε ακριβότερους λογαριασμούς φυσικού αερίου και ηλεκτρικού ρεύματος.
Η επίδραση δεν είναι ίδια για όλους τους καταναλωτές.
Όσοι διαθέτουν κυμαινόμενα τιμολόγια φυσικού αερίου μπορεί να δουν τις αυξήσεις της χονδρεμπορικής αγοράς να μεταφέρονται σταδιακά στις χρεώσεις τους, ανάλογα με τους όρους του συμβολαίου.
Στα σταθερά τιμολόγια, αντίθετα, η συμφωνημένη χρέωση προστατεύει τον καταναλωτή από τις διακυμάνσεις για όσο διάστημα ισχύει η σύμβαση.
Η άνοδος του φυσικού αερίου μπορεί επίσης να επηρεάσει την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, καθώς οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο συμμετέχουν στη διαμόρφωση της χονδρεμπορικής τιμής.
Εάν η πίεση διατηρηθεί, υπάρχει κίνδυνος να επηρεαστούν και τα κυμαινόμενα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, η αύξηση της διεθνούς τιμής φυσικού αερίου δεν μεταφέρεται αυτομάτως και με το ίδιο ποσοστό στους οικιακούς λογαριασμούς.
Παράγοντες όπως η παραγωγή από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, οι μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας και οι συνθήκες της εγχώριας αγοράς μπορούν να επηρεάσουν το τελικό κόστος.
Νέα δοκιμασία για τη βιομηχανία και τον πληθωρισμό
Η άνοδος της τιμής του φυσικού αερίου επηρεάζει άμεσα και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Ενεργοβόροι κλάδοι, όπως η χημική βιομηχανία, τα λιπάσματα, η μεταλλουργία και η παραγωγή δομικών υλικών, αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος λειτουργίας.
Εάν οι υψηλές τιμές διατηρηθούν, ορισμένες επιχειρήσεις ενδέχεται να περιορίσουν την παραγωγή τους ή να μετακυλίσουν μέρος της επιβάρυνσης στις τελικές τιμές των προϊόντων.
Αυτός είναι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Η ενεργειακή ακρίβεια μπορεί να επηρεάσει τις τιμές μεταφορών, τροφίμων και βιομηχανικών προϊόντων, δημιουργώντας νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Παράλληλα, η παρατεταμένη αύξηση του ενεργειακού κόστους περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και επηρεάζει την κατανάλωση.
Υπάρχει κίνδυνος να ξεμείνει η Ευρώπη από φυσικό αέριο;
Παρά τα ανησυχητικά δεδομένα, οι αναλυτές δεν θεωρούν δεδομένο ότι η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει γενικευμένες φυσικές ελλείψεις αερίου.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί νέες υποδομές εισαγωγής LNG, ενώ οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτουν περισσότερες εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας σε σχέση με την περίοδο πριν από το 2022.
Ωστόσο, η ύπαρξη εναλλακτικών πηγών δεν σημαίνει ότι οι διαθέσιμες ποσότητες θα εξασφαλιστούν σε χαμηλές τιμές.
Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος δεν είναι απαραίτητα να σταματήσει η παροχή φυσικού αερίου, αλλά να γίνει ιδιαίτερα ακριβή η εξασφάλισή του.
Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που προβληματίζει περισσότερο την αγορά ενόψει του χειμώνα.
Ένας χειμώνας με ακριβή ενέργεια και μεγάλη αβεβαιότητα
Η επιστροφή του φυσικού αερίου στα 87 ευρώ ανά μεγαβατώρα αποτελεί ισχυρή προειδοποίηση για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Τα χαμηλά αποθέματα, οι διαταραχές στη Μέση Ανατολή, ο ανταγωνισμός με την Ασία και η αβεβαιότητα για τις θερμοκρασίες δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο ακόμη και μικρές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν έντονα τις τιμές.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η μεταφορά των διεθνών ανατιμήσεων στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται ακόμη αντιμέτωπη με βέβαιη έλλειψη φυσικού αερίου. Βρίσκεται όμως αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο ενός δεύτερου συνεχόμενου κύκλου ενεργειακής ακρίβειας, που μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο από τους επόμενους χειμερινούς μήνες.
