Μια απλή απόδειξη για ψωμί, καφέ ή τυρόπιτα μπορεί να κρύβει πολύ περισσότερα από μια καθημερινή συναλλαγή. Η μεγάλη έρευνα για την αλυσίδα φούρνων «Χωριάτικο», με δεκάδες συλλήψεις και εκατοντάδες εταιρείες στο μικροσκόπιο, αποκαλύπτει τους μηχανισμούς φοροδιαφυγής που εξετάζουν οι Αρχές, τον ρόλο των φερόμενων «αχυρανθρώπων» και τις διαδρομές του χρήματος πίσω από φαινομενικά νόμιμες επιχειρήσεις.
Ένα δαιδαλώδες επιχειρηματικό δίκτυο, με εκατοντάδες εταιρείες, διαφορετικούς διαχειριστές και οικονομικές συναλλαγές που ελέγχονται για πιθανές παρατυπίες, βρίσκεται στο επίκεντρο της μεγάλης αστυνομικής επιχείρησης για την υπόθεση «Χωριάτικο».
Η έρευνα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος έχει οδηγήσει σε περίπου 50 συλλήψεις, μεταξύ των οποίων ο ιδιοκτήτης της γνωστής αλυσίδας αρτοποιείων και λογιστής που φέρεται να διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του υπό διερεύνηση μηχανισμού.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, η συνολική ζημία για το Δημόσιο και οι σχετικές οφειλές ενδέχεται να ξεπερνούν τα 100 εκατομμύρια ευρώ, ενώ στο μικροσκόπιο βρίσκονται έως και 520 εταιρείες που φέρονται να συνδέονται με το ευρύτερο δίκτυο. Τα ακριβή ποσά και οι ευθύνες κάθε εμπλεκομένου παραμένουν αντικείμενο της έρευνας.
Πώς ένας φούρνος μπορεί να μετατραπεί σε «πλυντήριο» χρήματος
Οι επιχειρήσεις αρτοποιίας και εστίασης χαρακτηρίζονται από μεγάλο αριθμό καθημερινών συναλλαγών, πολλές από τις οποίες έχουν ιδιαίτερα μικρή αξία.
Ένας καφές των δύο ευρώ, μια τυρόπιτα ή ένα καρβέλι ψωμί αποτελούν συνηθισμένες αγορές, οι οποίες όμως δημιουργούν έναν τεράστιο όγκο αποδείξεων και οικονομικών κινήσεων.
Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό μπορεί να αξιοποιηθεί από κυκλώματα οικονομικού εγκλήματος.
Όπως εξηγούν στελέχη ελεγκτικών υπηρεσιών, ένας από τους μηχανισμούς που συναντούν σε υποθέσεις νομιμοποίησης παράνομων εσόδων είναι η εμφάνιση πλασματικών πωλήσεων.
Μια επιχείρηση μπορεί να δηλώνει μεγαλύτερο τζίρο από τον πραγματικό, εμφανίζοντας ως νόμιμες εισπράξεις χρήματα που προέρχονται από άλλες δραστηριότητες.
Στη συνέχεια, τα ποσά αυτά ενσωματώνονται στις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας, δημιουργώντας την εικόνα μιας κερδοφόρας επιχείρησης με σημαντική εμπορική δραστηριότητα.
Η καταβολή φόρων, πάντως, δεν καθιστά από μόνη της νόμιμη την προέλευση παράνομων χρημάτων.
Πρόκειται για έναν γνωστό μηχανισμό που απασχολεί τις ελεγκτικές αρχές διεθνώς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη αποδειχθεί πως εφαρμόστηκε στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Τα εικονικά τιμολόγια και οι πλασματικές δαπάνες
Μια διαφορετική μορφή φορολογικής απάτης μπορεί να προκύψει από την τεχνητή αύξηση των εξόδων μιας επιχείρησης.
Στον κλάδο της αρτοποιίας, όπου οι καθημερινές ανάγκες σε πρώτες ύλες είναι μεγάλες, οι αγορές αλευριού, λαδιού, συσκευασιών και άλλων υλικών αποτελούν σημαντικό μέρος του λειτουργικού κόστους.
Οι ελεγκτικές υπηρεσίες αναζητούν περιπτώσεις στις οποίες οι επιχειρήσεις εμφανίζουν τιμολόγια για αγαθά ή υπηρεσίες που δεν παραδόθηκαν ποτέ ή για συναλλαγές των οποίων η αξία δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Με την πρακτική αυτή μπορεί να εμφανίζεται μειωμένο φορολογητέο κέρδος και να προκύπτουν αδικαιολόγητες φορολογικές εκπτώσεις.
Η δυσκολία για τις Αρχές βρίσκεται στην ανάγκη να αποδειχθεί ότι οι συναλλαγές ήταν πράγματι εικονικές και δεν οφείλονταν σε νόμιμες εμπορικές πρακτικές, απώλειες παραγωγής ή λογιστικά σφάλματα.
Οι «αχυράνθρωποι» πίσω από τις εταιρείες
Ιδιαίτερη βαρύτητα στην υπόθεση «Χωριάτικο» έχει η φερόμενη αξιοποίηση προσώπων που εμφανίζονταν ως διαχειριστές ή ιδιοκτήτες επιχειρήσεων χωρίς να ασκούν ουσιαστικά τον έλεγχό τους.
Πρόκειται για τους λεγόμενους «αχυρανθρώπους», οι οποίοι, σύμφωνα με όσα εξετάζονται, χρησιμοποιούνταν ως ενδιάμεσα πρόσωπα στο επιχειρηματικό δίκτυο.
Στα χαρτιά εμφανίζονται να εκπροσωπούν μια εταιρεία, να υπογράφουν συμβάσεις και να αναλαμβάνουν οικονομικές υποχρεώσεις.
Στην πραγματικότητα, όμως, εφόσον αποδειχθεί η εικονικότητα της διαχείρισης, οι αποφάσεις λαμβάνονται από άλλα πρόσωπα που παραμένουν στο παρασκήνιο.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες για την υπόθεση, οι ερευνητές εξετάζουν τη συμμετοχή τέτοιων προσώπων, ακόμη και από το εξωτερικό, προκειμένου να διαπιστώσουν ποιοι είχαν τον πραγματικό έλεγχο των εταιρειών και ποιοι αποκόμιζαν τα οικονομικά οφέλη.
Το δίκτυο των 520 εταιρειών και ο ρόλος του λογιστή
Το στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι η έκταση της επιχειρηματικής δραστηριότητας που ερευνάται.
Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για δίκτυο εκατοντάδων εταιρειών, με δραστηριότητες που δεν περιορίζονται στην αρτοποιία αλλά επεκτείνονται και σε άλλους κλάδους της αγοράς.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και ο ρόλος λογιστή, ο οποίος φέρεται να είχε ουσιαστική συμμετοχή στην οργάνωση του υπό διερεύνηση σχήματος.
Οι Αρχές εξετάζουν τις διαδρομές των χρημάτων, τις αλλαγές εταιρικής διαχείρισης, τις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και την πιθανή ύπαρξη κοινού κέντρου αποφάσεων.
Σημαντικό μέρος της έρευνας αφορά επίσης τη μη απόδοση ΦΠΑ και ασφαλιστικών εισφορών, με στόχο να προσδιοριστεί το ύψος των τυχόν οφειλών και να αποδοθούν συγκεκριμένες ευθύνες.
Το γεγονός ότι μια επιχείρηση συμμετέχει σε αλυσίδα franchise ή διαθέτει πολλαπλές εταιρικές δομές δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη παρανομίας. Εκείνο που εξετάζεται είναι εάν η πολυδιάσπαση χρησιμοποιήθηκε για την απόκρυψη του πραγματικού ελέγχου και τη δημιουργία εικονικών οικονομικών συναλλαγών.
Πώς επιχειρεί η ΑΑΔΕ να εντοπίσει τη φοροδιαφυγή
Παρά την ενίσχυση των ηλεκτρονικών ελέγχων, η διαπίστωση σύνθετων οικονομικών παραβάσεων παραμένει δύσκολη υπόθεση.
Τα ηλεκτρονικά βιβλία, οι διασυνδεδεμένες ταμειακές μηχανές και οι τραπεζικές διασταυρώσεις προσφέρουν σημαντικά εργαλεία, όμως σε υποθέσεις με εκατοντάδες επιχειρήσεις απαιτείται πολύ βαθύτερη ανάλυση.
Οι ελεγκτές αναζητούν ασυνήθιστες μεταβολές στον κύκλο εργασιών, αποκλίσεις ανάμεσα στις αγορές πρώτων υλών και τις πωλήσεις, καθώς και οικονομικές κινήσεις που δεν δικαιολογούνται από την πραγματική δραστηριότητα μιας επιχείρησης.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι διασταυρώσεις στοιχείων μεταξύ εταιρειών, οι τραπεζικές συναλλαγές και ο εντοπισμός των πραγματικών δικαιούχων.
Οι εργαζόμενοι και οι επιπτώσεις στην αγορά
Πέρα από την πιθανή απώλεια δημοσίων εσόδων, τέτοιες υποθέσεις αναδεικνύουν και μια διαφορετική διάσταση του προβλήματος.
Όταν μια επιχείρηση δεν αποδίδει τις προβλεπόμενες ασφαλιστικές εισφορές, δημιουργούνται κίνδυνοι για τα ασφαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων της.
Παράλληλα, επιχειρήσεις που τηρούν κανονικά τις υποχρεώσεις τους βρίσκονται αντιμέτωπες με συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, εφόσον άλλες αποκτούν παράνομο οικονομικό πλεονέκτημα.
Στην περίπτωση της αλυσίδας «Χωριάτικο», η εξέλιξη της έρευνας δημιουργεί ερωτήματα και για το μέλλον των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που ελέγχονται, καθώς και για τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας.
Μια υπόθεση που μπορεί να ανοίξει νέους φακέλους
Η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποσαφηνιστούν ο ακριβής αριθμός των εμπλεκόμενων εταιρειών, το ύψος της πιθανής ζημίας και οι συγκεκριμένες πράξεις που αποδίδονται στους κατηγορουμένους.
Η υπόθεση αναδεικνύει πόσο σύνθετη μπορεί να γίνει η διερεύνηση της φοροδιαφυγής όταν πίσω από ένα καθημερινό προϊόν, όπως το ψωμί, εξετάζεται η ύπαρξη ενός εκτεταμένου δικτύου εταιρειών και οικονομικών συναλλαγών.
Το ζητούμενο πλέον είναι να διαπιστωθεί πού κατέληγαν τα χρήματα, ποιοι ασκούσαν πραγματικά τη διοίκηση και πόσο μεγάλο είναι το οικονομικό αποτύπωμα της υπόθεσης.
