Σε τεντωμένο σχοινί η επανεκκίνηση των ερευνών για το Great Sea Interconnector. Το γαλλικό πλοίο βρίσκεται στην Κρήτη, η Άγκυρα ζητά γραπτή ενημέρωση και η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι δεν τίθεται θέμα τουρκικής άδειας. Γιατί μία φαινομενικά τυπική γνωστοποίηση μπορεί να αποκτήσει διπλωματική σημασία για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Σε μια νέα, ιδιαίτερα ευαίσθητη φάση εισέρχεται η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, με την επανέναρξη των ερευνών για το υποβρύχιο καλώδιο να εξελίσσεται σε κρίσιμο διπλωματικό τεστ για την Αθήνα και την Άγκυρα.
Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα ξεκινήσουν οι εργασίες, αλλά και αν η Τουρκία θα ενημερωθεί επισήμως για τις έρευνες και, κυρίως, τι ακριβώς θα αναφέρει μια τέτοια γνωστοποίηση.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία. Μια απλή τεχνική ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας. Αντίθετα, μια διατύπωση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας σε θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί η Άγκυρα θα δημιουργούσε νέα διπλωματικά ζητήματα.
Στην Κρήτη το γαλλικό πλοίο, αναμένεται η NAVTEX
Το γαλλικής σημαίας «Abeille Marengo» έχει καταπλεύσει στο Ηράκλειο, προετοιμάζοντας την επανέναρξη των ερευνών βυθού για το έργο Great Sea Interconnector.
Οι εργασίες προγραμματίζονται για τον Νοέμβριο, με την έκδοση της σχετικής NAVTEX να αποτελεί το επόμενο καθοριστικό βήμα.
Το πλοίο πρόκειται να πραγματοποιήσει γεωφυσικές και γεωτεχνικές μετρήσεις στη σχεδιαζόμενη διαδρομή του καλωδίου από την Κρήτη προς την Κύπρο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή κοντά στην Κάσο, όπου οι προηγούμενες έρευνες είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024, εν μέσω ελληνοτουρκικής έντασης.
Η ακριβής περιοχή των νέων εργασιών θα καθοριστεί από την ελληνική NAVTEX.
Η Τουρκία ζητά ενημέρωση: Το λεπτό σημείο που ανησυχεί
Η Άγκυρα, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, έχει υποστηρίξει ότι δεν αντιτίθεται στην ηλεκτρική διασύνδεση, ζητώντας όμως να ενημερώνεται γραπτώς για τις σχεδιαζόμενες εργασίες και τις συντεταγμένες τους.
Παράλληλα, η τουρκική πλευρά συνδέει τη διαδικασία με τη διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Εδώ εντοπίζεται και η ουσία της νέας αντιπαράθεσης.
Η Ελλάδα θεωρεί ότι τα νησιά της διαθέτουν δικαιώματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, ενώ η Τουρκία προβάλλει διαφορετικές διεκδικήσεις σε περιοχές ανατολικά της Κρήτης και γύρω από την Κάσο, την Κάρπαθο και τη Ρόδο.
Μια ενημέρωση προς την Άγκυρα δεν αναγνωρίζει αυτομάτως αυτές τις διεκδικήσεις. Θα μπορούσε, ωστόσο, να χρησιμοποιηθεί πολιτικά από την τουρκική πλευρά, εάν η διατύπωσή της δημιουργούσε την εντύπωση ότι οι εργασίες απαιτούν τη συναίνεσή της.
Άλλο ενημέρωση, άλλο άδεια: Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, και συγκεκριμένα το άρθρο 79, αναγνωρίζει το δικαίωμα πόντισης υποβρυχίων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει.
Το ίδιο άρθρο δεν παρέχει στο παράκτιο κράτος ένα γενικό δικαίωμα να εμποδίζει την εγκατάσταση ή συντήρηση τέτοιων καλωδίων.
Ωστόσο, οι προκαταρκτικές έρευνες βυθού και οι ειδικές τεχνικές εργασίες μπορεί να εγείρουν πρόσθετα νομικά ζητήματα, ανάλογα με τη φύση και τη θέση τους.
Συνεπώς, το εάν θα υπάρξει ενημέρωση της Τουρκίας δεν καθορίζει από μόνο του την υφαλοκρηπίδα ούτε συνιστά αναγνώριση των αξιώσεών της.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι να μη μετατραπεί μια διαδικασία τεχνικής συνεννόησης σε προηγούμενο που η Άγκυρα θα επικαλείται για να διεκδικεί ρόλο έγκρισης σε μελλοντικές έρευνες.
Το γαλλικό παρασκήνιο και οι επιφυλάξεις της Nexans
Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια επανεκκίνησης του έργου διαδραματίζει η γαλλική πλευρά.
Η Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή και εγκατάσταση του καλωδίου, ενώ η Meridiam συμμετέχει πλέον ως πλειοψηφικός επενδυτής στο Great Sea Interconnector.
Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, η Nexans έχει διαψεύσει ότι πραγματοποιεί ή σχεδιάζει επαφές με τις τουρκικές αρχές για τις συγκεκριμένες έρευνες.
Ταυτόχρονα, η εταιρεία αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα το χρονοδιάγραμμα του έργου, καθώς η επανέναρξη των θαλάσσιων μετρήσεων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προχωρά και η πλήρης κατασκευή.
Η εμπλοκή γαλλικών επιχειρήσεων προσδίδει στο έργο πρόσθετη ευρωπαϊκή διάσταση, χωρίς όμως να εξαλείφει τις πολιτικές δυσκολίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική γραμμή: Δεν ζητείται άδεια από την Άγκυρα
Η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν τίθεται ζήτημα υποβολής αιτήματος άδειας προς την Τουρκία για τις σχεδιαζόμενες εργασίες.
Η ελληνική θέση είναι ότι η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί στρατηγικό έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και ότι η πραγματοποίηση των ερευνών πρέπει να προχωρήσει σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Το ζητούμενο για την ελληνική διπλωματία είναι διπλό: να εξασφαλιστεί η πρόοδος του έργου και ταυτόχρονα να αποφευχθεί οποιαδήποτε διατύπωση ή πρακτική που θα μπορούσε να εκληφθεί ως υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.
Ο Νοέμβριος θα κρίνει το επόμενο βήμα
Η επανέναρξη των ερευνών κοντά στην Κάσο αναμένεται να αποτελέσει ουσιαστική δοκιμασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η έκδοση της NAVTEX, η ακριβής περιοχή των εργασιών και η στάση της Άγκυρας θα δείξουν εάν το καλώδιο μπορεί να προχωρήσει χωρίς νέα ένταση.
Για την ελληνική πλευρά, το διακύβευμα ξεπερνά τα όρια ενός μεγάλου ενεργειακού έργου.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου μετατρέπεται σε δοκιμασία διπλωματικής ισορροπίας, με την Αθήνα να επιδιώκει να διασφαλίσει ότι η τεχνική ενημέρωση δεν θα παρουσιαστεί ως δικαίωμα έγκρισης της Τουρκίας.
Και σε αυτή τη λεπτή διαχωριστική γραμμή αναμένεται να κριθεί μεγάλο μέρος της επόμενης διπλωματικής αναμέτρησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
