Κλιματική αλλαγή: Πόσο κοντά είναι το σημείο «μη επιστροφής»;

Ενώ παντού στον κόσμο ο πάγος λειώνει με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα, η θερμοκρασία της Γροιλανδίας ήταν ανά περιοχές 20 ή 30 βαθμούς πάνω από τα συνηθισμένα για την εποχή επίπεδα. Αξίζει να σημειωθεί οτι πέρυσι ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) χαρακτήρισε νέο αρκτικό ρεκόρ υψηλής θερμοκρασίας τους 38°C στη ρωσική πόλη Βερχαγιάνσκ, βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, στη Δημοκρατία της Σάχα, όπου σημειώθηκαν τεράστιες πυρκαγιές, ενώ και στην Ανταρκτική καταγράφηκε νέο ρεκόρ υψηλής θερμοκρασίας το 2020, στους 18,3°C.

Σύμφωνα με τα όλο και πιο ακριβή δορυφορικά δεδομένα που διαθέτουν σήμερα οι επιστήμονες, υπολογίζεται ότι μεταξύ 1995 και 2017 περίπου 28 τρισ. τόνοι πάγου έλιωσαν σε όλον τον πλανήτη, καθώς, ενώ όλη η Γη θερμαίνεται, η υπερθέρμανση είναι πολύ πιο έντονη στους πόλους.

Οι τελευταίες επιστημονικές προσομοιώσεις και τα προγνωστικά μοντέλα του φαινομένου από το ΜΙΤ και το Χάρβαρντ δείχνουν ότι η Ανταρκτική πλησιάζει ταχύτατα στο σημείο μη επιστροφής, εκεί δηλαδή που δεν θα μπορεί πλέον να αποτραπεί το λιώσιμο των πάγων της, αν δεν ληφθούν άμεσα πολύ δραστικά μέτρα για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στα όρια της Συμφωνίας του Παρισιού (στους 2°C και, ει δυνατόν, στον 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή).

Η ίδια κατάσταση καταγράφεται και στον Βορρά. Φέτος ένας ζεστός αέρας, ο foehn, φύσηξε τον Δεκέμβριο στη Γροιλανδία, κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία πάνω από το μηδέν (13°C στην πρωτεύουσα Nuuk, η μέση θερμοκρασία της οποίας είναι -5,3°C, ενώ στο Qaanaaq, στον Ωορρά, έφτασε τους 8°C, ενώ είναι συνήθως -20°C). Οι ανωμαλίες αυτές έχουν να κάνουν με ένα σημαντικό αντικυκλώνα που εγκαταστάθηκε νοτίως της Γροιλανδίας. Από τη δυτική πλευρά του ανεβάζει προς τον Βορρά τον ζεστό αέρα από την Αφρική, ενώ από την ανατολική κατεβάζει τον κρύο αέρα της Αρκτικής προς τη Δυτική Ευρώπη.

Η γειτνίαση των αντικυκλώνων με τη Γροιλανδία συνιστά ανωμαλία, η ανωμαλία όμως επαναλαμβάνεται πιο συχνά εδώ και αρκετά χρόνια και το αποτέλεσμά της είναι σημαντικό για την κλιματική αλλαγή, γιατί αυτοί οι αντικυκλώνες είναι υπεύθυνοι για το ήμισυ της αύξησης του ρυθμού λιωσίματος των πάγων της νήσου.

Το περασμένο καλοκαίρι ένα ανάλογο κύμα ζέστης προκάλεσε ένα επεισόδιο μαζικού λιωσίματος του παγωμένου «καπακιού» (cap, calotte) της Γροιλανδίας. Τότε οκτώ δισ. τόνοι νερού έλιωναν κάθε μέρα προκαλώντας μεγάλη ανησυχία στους επιστήμονες. Στις 14 Αυγούστου, για πρώτη φορά στην Ιστορία, παρατηρήθηκε βροχή στην υψηλότερη κορυφή του νησιού όπου μέχρι τώρα πάντα χιόνιζε, αιφνιδιάζοντας μάλιστα τους επιστήμονες που δεν είχαν σκεφτεί να τοποθετήσουν εκεί συσκευές μέτρησης. Από το 1982, η επιφανειακή θερμοκρασία της Γροιλανδίας αυξήθηκε κατά 2,7 βαθμούς Κελσίου.