Της Πένης Χαλάτση
Η Παγκόσμια Συνθήκη για τη Ρύπανση από Πλαστικά, η πρώτη νομικά δεσμευτική συμφωνία για την ρύπανση από πλαστικά μέχρι το τέλος του 2024, βρίσκεται προ των πυλών αλλά η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται διχασμένη ανάμεσα σε έναν καθολικά δεσμευτικό χαρακτήρα ή σε μια εθελοντική, εθνικά καθοδηγούμενη προσέγγιση. Ακόμη πιο έντονες συζητήσεις όμως γίνονται γύρω από το θέμα της στρατηγικής, δηλαδή από το εάν η συνθήκη θα επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση των απορριμμάτων ή σε μέτρα για μείωση της παραγωγής πλαστικών.
Η περιβαλλοντική οργάνωση Greenpeace υποστηρίζει ότι χωρίς μια ισχυρή συνθήκη, η παραγωγή πλαστικών θα μπορούσε να διπλασιαστεί μέσα στα επόμενα 10 με 15 χρόνια και να τριπλασιαστεί έως το 2050. Οι επιχειρήσεις του κλάδου από την άλλη, υπογραμμίζουν τον ουσιαστικό ρόλο των πλαστικών στην καθημερινή ζωή, τονίζοντας ότι οι προσπάθειες πρέπει να εστιάσουν στην ανακύκλωση και στη μείωση των πλαστικών μιας χρήσης.
Σε αυτές τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών έρχεται να προστεθεί και η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους νέους κανόνες για τις συσκευασίες, ένα από τα κύρια προϊόντα που χρησιμοποιούν παρθένα υλικά ( το 40 % των πλαστικών υλών και το 50 % του χαρτιού που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ προορίζονται για συσκευασίες). Οι νέοι κανόνες έχουν στόχο να φρενάρουν την πρόσθετη αύξηση κατά 19 % στα απορρίμματα συσκευασιών έως το 2030 και κατά 46 % την αύξηση απορριμμάτων πλαστικών συσκευασιών. Μεταξύ των στόχων και μέτρων συγκαταλέγονται η μείωση των απορριμμάτων συσκευασιών κατά 15% έως το 2040 (κατά κεφαλήν ανά κράτος μέλος), σε σύγκριση με το 2018 μέσω της επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, η επαναχρησιμοποίηση/επαναπλήρωση των συσκευασιών ενώ θα υπάρχουν επίσης υποχρεωτικά ποσοστά ανακυκλωμένου περιεχομένου που θα πρέπει να περιλαμβάνουν οι παραγωγοί σε νέες πλαστικές συσκευασίες.
Πολλά μέτρα αποσκοπούν στο να καταστήσουν τις συσκευασίες πλήρως ανακυκλώσιμες έως το 2030 καθορίζοντας νέα κριτήρια σχεδιασμού, τη δημιουργία υποχρεωτικών συστημάτων ανταποδοτικής ανακύκλωσης για τις πλαστικές φιάλες και τα δοχεία αλουμινίου κλπ.
Οι παραπάνω προτάσεις, εφόσον περάσουν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και ενσωματωθούν στο ευρωπαϊκό Δίκαιο, θα πρέπει να υιοθετηθούν και από την Ελλάδα. Φυσικά, οι νέοι κανόνες θα προστεθούν σε σειρά άλλων που έχουν επιβληθεί, χωρίς ωστόσο να έχουν εφαρμοστεί ορθά ή εγκαίρως στη χώρα μας (κάποιοι υποστηρίζουν οι τροποποιήσεις που εισήγαγε πρόσφατα ο ν. 4964/2022 για τα πλαστικά μιας χρήσης δημιουργούν περισσότερο σύγχυση παρά διευκολύνουν την αγορά και τους καταναλωτές να προσαρμοστούν).
Τα πλαστικά ως γρανάζι της κυκλικής οικονομίας
Όσον αφορά στα πλαστικά μιας χρήσης στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της WWF, «οι επιδόσεις στην εφαρμογή του συγκεκριμένου νόμου βρίσκονται επιεικώς κάτω από τη βάση», ενώ το μόνο θετικό σημείο είναι η εφαρμογή κάποιων ρυθμίσεων του νόμου για τα πλαστικά μπουκάλια. Πολλές επιχειρήσεις έχουν κινητοποιηθεί και ήδη διαθέτουν στην αγορά πλαστικές φιάλες από PET που περιέχουν ανακυκλωμένο πλαστικό πάνω από 25%, αλλά και μπουκάλια με προσαρτημένα καπάκια, παρότι δίνεται περιθώριο εφαρμογής των μέτρων αυτών μέχρι τον Ιανουάριο του 2025 και τον Ιούλιο του 2024, αντίστοιχα.
Η προσέγγιση και στην ελληνική αγορά τείνει καταφανώς προς την ανακύκλωση και τη μείωση των απορριμμάτων αναγνωρίζοντας το σημαντικό ρόλο των πλαστικών.
Σε συνέδριο που διοργάνωσε πριν από λίγες ημέρες ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος, ο ίδιος ο υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Άδωνις Γεωργιάδης, επεσήμανε ότι η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να συνάδει τη χρήση του πλαστικού σημειώνοντας ότι «εάν καταργούσαμε το πλαστικό από όλες τις χρήσεις θα βρισκόμασταν σε μεγάλα περιβαλλοντικά αδιέξοδα μεγάλα. Να βελτιώσουμε την τεχνολογία ώστε να ενισχύσουμε ανακύκλωση και να φτιάξουμε υλικά με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Δεν θέλουμε να καταργήσουμε το πλαστικό, θέλουμε η βιομηχανία να είναι οικονομικά ανταγωνιστική και περιβαλλοντικά τυπική».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Σβέτοσλαβ Ντάντσεφ, Υπεύθυνος Τμήματος Μικροοικονομικής Ανάλυσης και Πολιτικής, ΙΟΒΕ, ο κλάδος βελτίωσε σημαντικά τα μεγέθη του το 2021 καταγράφοντας αύξηση του δείκτη κύκλου εργασιών στα προϊόντα από πλαστικά και καουτσούκ κατά 25% σε σύγκριση με το 2019, ενώ η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε κατά 35% σε 1,6 δισ. ευρώ και η απασχόληση στην παραγωγή προϊόντων από πλαστικά και καουτσούκ έφθασε τους 14.100 σε σχέση με τους περίπου 13.800 το 2019.
Η παραγωγή, εμπορία και ανακύκλωση πλαστικών συνεισφέρει σημαντικά στην οικονομία της χώρας με τη συνεισφορά να αντιστοιχεί σε 1,1% του ΑΕΠ (περίπου 2 δισ. ευρώ) την περίοδο 2019-2020 ενώ η συνεισφορά στα δημόσια έσοδα εκτιμάται σε 659 εκατ. ευρώ, στοιχεία που υποδεικνύουν ότι ο κλάδος αποτελεί ένα σημαντικό γρανάζι της ελληνικής κυκλικής οικονομίας.
Αυτό άλλωστε υποστήριξε και ο κ. Ντάντσεφ, ο οποίος υπογράμμισε ότι «η βιομηχανία πλαστικών ανταποκρίνεται στις προκλήσεις των πολλαπλών κρίσεων, ωστόσο οι προοπτικές της μακροπρόθεσμα εξαρτώνται από την επιτυχή μετάβαση της οικονομίας σε πρότυπο κυκλικότητας.
