Παρά την ανάκαμψη μέρους των πετρελαϊκών εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή, υπάρχει ένας παράγοντας που συνεχίζει να προκαλεί ανησυχία για το μέλλον της ενεργειακής κρίσης: το Κατάρ εξακολουθεί να αδυνατεί να αποκαταστήσει τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), προκαλώντας σοβαρές ελλείψεις και διατηρώντας την πίεση στις διεθνείς τιμές.
Οκτώ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, οι συνέπειες για την αγορά φυσικού αερίου αποδεικνύονται πολύ πιο επίμονες από εκείνες του πετρελαίου. Οι τιμές LNG στην Ευρώπη και την Ασία έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ η αβεβαιότητα για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Χορμούζ δυσχεραίνει την επιστροφή στην κανονικότητα.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον στη διάρκεια της διαταραχής. Ακόμη και εάν περιοριστούν οι επιθέσεις εναντίον πλοίων, η επανεκκίνηση των εγκαταστάσεων, η διαχείριση των αποθεμάτων και η εξασφάλιση μεταφορικής δυναμικότητας απαιτούν χρόνο και σταθερές συνθήκες ασφάλειας.
Η διαφορετική ταχύτητα ανάκαμψης των δύο ενεργειακών αγορών αποτυπώνεται στις εξαγωγές. Τον Σεπτέμβριο, οι ροές αργού πετρελαίου μέσω του Στενού του Χορμούζ έφτασε τα 16 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, περίπου στο 80% των προπολεμικών επιπέδων. Αντίθετα, οι εξαγωγές LNG του Κατάρ περιορίστηκαν σε μόλις 1,6 εκατομμύρια τόνους, λιγότερο από το ένα τέταρτο των συνηθισμένων ποσοτήτων. Για τον Οκτώβριο, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περαιτέρω υποχώρηση στους 600.000 τόνους, καθώς οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα εξακολουθούν να αποθαρρύνουν τις μεταφορές.
Μάλιστα, περίπου το ένα τρίτο των φορτίων του Σεπτεμβρίου κατευθύνθηκε στο Κουβέιτ, παραμένοντας εντός του Περσικού Κόλπου. Οι υπόλοιπες ποσότητες διοχετεύτηκαν κυρίως σε ασιατικές αγορές, ενώ ορισμένα πλοία διέρχονταν από το Χορμούζ με απενεργοποιημένα συστήματα εντοπισμού.
Η QatarEnergy έχει παρατείνει τις δηλώσεις ανωτέρας βίας προς πελάτες στην Ευρώπη και την Ασία, γεγονός που επιβεβαιώνει τις δυσκολίες εκπλήρωσης των συμβατικών υποχρεώσεώ της.
Γιατί δεν είναι αρκετο το άνοιγμα του Στενού του Χορμούζ
Η παραγωγή LNG είναι πολύ πιο σύνθετη από τη μεταφορά αργού πετρελαίου. Το Κατάρ διαθέτει 14 μονάδες υγροποίησης, οι οποίες τροφοδοτούνται από το υπεράκτιο κοίτασμα North Field, που μοιράζεται με το Ιράν.
Οι εγκαταστάσεις λειτουργούν σήμερα σε ιδιαίτερα περιορισμένα επίπεδα, καλύπτοντας κυρίως την εγχώρια κατανάλωση και μικρό μέρος των εξαγωγών. Η αύξηση της παραγωγής προϋποθέτει όχι μόνο ασφαλή μεταφορά LNG, αλλά και δυνατότητα εξαγωγής των συμπυκνωμάτων φυσικού αερίου (condensates), τα οποία παράγονται ταυτόχρονα με το αέριο.
Εάν οι δεξαμενές αποθήκευσης αυτών των προϊόντων γεμίσουν, η παραγωγή μπορεί να χρειαστεί να περιοριστεί εκ νέου. Παράλληλα, οι διαθέσιμοι χώροι αποθήκευσης LNG είναι περιορισμένοι και ο στόλος των εξειδικευμένων πλοίων μεταφοράς σημαντικά μικρότερος από εκείνον των πετρελαιοφόρων.
Για τις ναυτιλιακές εταιρείες, ο κίνδυνος εγκλωβισμού ή επίθεσης σε ένα δεξαμενόπλοιο LNG μεγάλης αξίας αποτελεί σοβαρό αντικίνητρο, ακόμη και εάν οι θαλάσσιες διελεύσεις αυξηθούν προσωρινά.
Τρία έως πέντε χρόνια η αποκατάσταση των εγκαταστάσεων στο Κατάρ
Το ενεργειακό αδιέξοδο έχει ήδη μετατραπεί σε οικονομική κρίση για το Κατάρ. Οι πυραυλικές επιθέσεις έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το 17% της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG, με την πλήρη αποκατάσταση των εγκαταστάσεων να εκτιμάται ότι μπορεί να απαιτήσει τρία έως πέντε χρόνια. Οι ετήσιες απώλειες εσόδων ενδέχεται να προσεγγίσουν τα 20 δισ. δολάρια, ενώ για το 2026 προβλέπεται ύφεση 8,6%, έναντι προπολεμικής πρόβλεψης για ανάπτυξη 6,1%.
Την ίδια στιγμή, η χώρα υλοποιεί ένα τεράστιο επενδυτικό πρόγραμμα, με στόχο την αύξηση της ετήσιας δυναμικότητας LNG από περίπου 80 εκατομμύρια σε 142 εκατομμύρια τόνους έως το 2030.
Η πρώτη νέα μονάδα του North Field East αναμένεται να αρχίσει να λειτουργεί τον Νοέμβριο, με την παραγωγή να τοποθετείται στο πρώτο τρίμηνο του 2027. Ωστόσο, η αξιοποίηση των νέων εγκαταστάσεων θα εξαρτηθεί από την αποκατάσταση ασφαλών εξαγωγικών διαδρομών.
Οι επιπτώσεις για Ευρώπη και Ελλάδα
Η μείωση της προσφοράς από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχει προκαλέσει σημαντικό κενό στην παγκόσμια αγορά. Παρά την προβλεπόμενη αύξηση των αμερικανικών εξαγωγών LNG κατά 14%, στους 123 εκατομμύρια τόνους το 2026, οι πρόσθετες ποσότητες δεν επαρκούν για την πλήρη αναπλήρωση των απωλειών.
Για την Ευρώπη, η κρίση συμπίπτει με την έναρξη της περιόδου αυξημένης ζήτησης θέρμανσης, ενισχύοντας τον κίνδυνο διατήρησης των υψηλών τιμών φυσικού αερίου.
Στην Ελλάδα, οι ανατιμήσεις του LNG μπορούν να επηρεάσουν και το κόστος ηλεκτροπαραγωγής, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της χονδρεμπορικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η αποκατάσταση της αγοράς προϋποθέτει, επομένως, κάτι περισσότερο από την προσωρινή επαναλειτουργία του Στενού του Χορμούζ, καθώς χρειάζονται διαρκής ασφάλεια στη ναυσιπλοΐα, αποκατάσταση των υποδομών και επανεκκίνηση της παραγωγής.
