Τα αποθέματα στις ΗΠΑ κινούνται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η Ευρώπη πιέζεται και οι πόλεμοι σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία «στραγγαλίζουν» την προσφορά – Οι αναλυτές βλέπουν δύσκολη αγορά και μέσα στο 2027
Η παγκόσμια αγορά ντίζελ μπαίνει σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών, με τα αποθέματα να υποχωρούν, τις γεωπολιτικές εντάσεις να περιορίζουν τη διαθεσιμότητα και τις τιμές να παραμένουν ευάλωτες σε νέες αναταράξεις.
Η πίεση δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ευρώπη και Ασία εμφανίζουν επίσης μειωμένα αποθέματα, ενώ η παραγωγή από μεγάλα διυλιστήρια δεν μπορεί εύκολα να αυξηθεί ώστε να καλύψει τα κενά που έχουν δημιουργηθεί στην αγορά.
Το πρόβλημα είναι ότι το ντίζελ δεν είναι ένα ακόμη καύσιμο.
Είναι ο «κινητήρας» των μεταφορών, της γεωργίας, των logistics και μεγάλου μέρους της βιομηχανικής παραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι μια παρατεταμένη έλλειψη μπορεί να περάσει γρήγορα σε ολόκληρη την οικονομία, αυξάνοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και τελικά τις τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Τα αποθέματα στις ΗΠΑ στο χαμηλότερο σημείο δεκαετιών
Η πιο χαρακτηριστική εικόνα έρχεται από τις ΗΠΑ.
Τα αμερικανικά αποθέματα προϊόντων διύλισης, στα οποία περιλαμβάνεται το ντίζελ, διαμορφώθηκαν στις 11 Σεπτεμβρίου στα 107,859 εκατ. βαρέλια. Στις 18 Σεπτεμβρίου υποχώρησαν ελαφρώς στα 107,431 εκατ. βαρέλια.
Πρόκειται για εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα για την εποχή.
Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών, EIA, εκτιμά ότι τα αποθέματα ντίζελ θα παραμείνουν κάτω από τα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας πενταετίας μέχρι το τέλος του 2026 και για μεγάλο μέρος του 2027.
Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί ανησυχία στις αγορές.
Δεν πρόκειται για μια προσωρινή διαταραχή λίγων εβδομάδων, αλλά για μια στενότητα που μπορεί να διαρκέσει πολλούς μήνες.
Πώς «άδειασε» η αγορά
Η μεγάλη πίεση δημιουργήθηκε από ταυτόχρονες διαταραχές σε πολλές πλευρές της προσφοράς.
Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν περιορίσει σημαντικό μέρος της παραγωγής και των εξαγωγών προϊόντων διύλισης, ενώ οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια και οι περιορισμοί στις ρωσικές εξαγωγές έχουν αφαιρέσει επιπλέον ποσότητες από τη διεθνή αγορά.
Παράλληλα, τα διυλιστήρια διεθνώς λειτουργούν ήδη σε πολύ υψηλά επίπεδα αξιοποίησης της δυναμικότητάς τους.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μεγάλο περιθώριο για γρήγορη αύξηση της παραγωγής, ακόμη και αν οι τιμές προσφέρουν ισχυρό κίνητρο.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά όπου κάθε νέα διακοπή λειτουργίας, γεωπολιτική ένταση ή πρόβλημα στις μεταφορές μπορεί να προκαλέσει απότομη άνοδο των τιμών.
Το ντίζελ πάνω από τα 6 δολάρια στις ΗΠΑ
Η έλλειψη έχει ήδη αρχίσει να περνά στη λιανική.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι τιμές του ντίζελ ξεπέρασαν τα 6 δολάρια το γαλόνι, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος για μεταφορικές εταιρείες, αγρότες και επιχειρήσεις.
Η EIA προβλέπει ότι η μέση λιανική τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ θα κινηθεί περίπου στα 5,55 δολάρια το γαλόνι στο τέταρτο τρίμηνο του 2026, πριν υποχωρήσει κατά μέσο όρο στα 4,40 δολάρια το 2027.
Ακόμη και αυτή η υποχώρηση, όμως, δεν σημαίνει ότι η αγορά θα επιστρέψει γρήγορα στην κανονικότητα.
Το βασικό πρόβλημα παραμένει το χαμηλό επίπεδο των αποθεμάτων.
Η Ευρώπη δεν μένει εκτός
Η ίδια εικόνα καταγράφεται και στην Ευρώπη.
Στον μεγάλο εμπορικό και αποθηκευτικό κόμβο Άμστερνταμ-Ρότερνταμ-Αμβέρσα, τα αποθέματα κινούνται χαμηλότερα από τα συνηθισμένα επίπεδα, ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές ντίζελ έχουν δεχθεί έντονες ανοδικές πιέσεις.
Για την Ευρώπη το πρόβλημα είναι ακόμη πιο σύνθετο.
Η ήπειρος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές προϊόντων διύλισης και οι περιορισμοί στις ρωσικές ροές έχουν ανατρέψει τις παλαιότερες εμπορικές διαδρομές.
Ταυτόχρονα, η πίεση στη Μέση Ανατολή περιορίζει μια από τις βασικές εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας.
Γιατί η έλλειψη ντίζελ περνά παντού στην οικονομία
Η σημασία του ντίζελ είναι πολύ μεγαλύτερη από το μερίδιό του στην κατανάλωση καυσίμων.
Με ντίζελ κινούνται φορτηγά, αγροτικά μηχανήματα, βαριά οχήματα και μεγάλο μέρος του εμπορευματικού στόλου.
Όταν ανεβαίνει η τιμή του, ανεβαίνει ταυτόχρονα το κόστος μεταφοράς σχεδόν κάθε προϊόντος.
Αυτό σημαίνει ότι η ενεργειακή πίεση μετατρέπεται γρήγορα σε πληθωριστική πίεση.
Το κόστος περνά από τις μεταφορικές στις επιχειρήσεις, από τις επιχειρήσεις στην παραγωγή και τελικά από την παραγωγή στο ράφι.
Η Ρωσία παραμένει κρίσιμος παράγοντας
Η Ρωσία αποτελεί έναν από τους σημαντικούς παγκόσμιους εξαγωγείς ντίζελ, όμως η δυνατότητά της να τροφοδοτήσει την αγορά έχει περιοριστεί.
Οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν επηρεάσει την παραγωγή, ενώ η Μόσχα έχει κατά περιόδους επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές προκειμένου να προστατεύσει την εσωτερική αγορά.
Ακόμη και όταν η παραγωγή δείχνει σημάδια ανάκαμψης, μεγάλο μέρος των διαθέσιμων ποσοτήτων κατευθύνεται σε χώρες της Κεντρικής Ασίας ή σε αγορές που καλύπτονται από ειδικές συμφωνίες.
Έτσι, η ποσότητα που επιστρέφει στην ελεύθερη διεθνή αγορά παραμένει περιορισμένη.
Η Κίνα μπορεί να γίνει ο «ρυθμιστής»
Ένα από τα λίγα στοιχεία που θα μπορούσαν να προσφέρουν ανακούφιση είναι η Κίνα.
Εάν το Πεκίνο αυξήσει σημαντικά τις εξαγωγές ντίζελ, η παγκόσμια αγορά μπορεί να αποκτήσει επιπλέον ποσότητες και να αποκλιμακωθεί μέρος της πίεσης.
Ωστόσο, η κινεζική πολιτική εξαγωγών δεν καθορίζεται μόνο από τις διεθνείς τιμές.
Εξαρτάται επίσης από τις εσωτερικές ανάγκες της χώρας, τις ποσοστώσεις εξαγωγών και τις αποφάσεις της κυβέρνησης.
Για τον λόγο αυτό οι αναλυτές δεν θεωρούν δεδομένο ότι η Κίνα θα καλύψει το κενό.
Γιατί το 2027 έχει γίνει το νέο ορόσημο
Η χρονιά-κλειδί είναι πλέον το 2027.
Η EIA βλέπει τα αμερικανικά αποθέματα ντίζελ να παραμένουν χαμηλά για το μεγαλύτερο μέρος της επόμενης χρονιάς, ενώ η συνολική διεθνής προσφορά εξαρτάται από την εξέλιξη των πολέμων και από την αποκατάσταση της παραγωγής σε βασικές περιοχές.
Στο βασικό σενάριο της EIA, η παραγωγή αργού στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να κινηθεί ξανά κοντά στα προ κρίσης επίπεδα μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2027.
Μέχρι τότε, όμως, η αγορά παραμένει εκτεθειμένη.
Και αυτό σημαίνει ότι ο χειμώνας του 2026-2027 μπορεί να εξελιχθεί σε ιδιαίτερα δύσκολο τεστ για την ενεργειακή αγορά.
Το μεγάλο ρίσκο για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο την πιθανότητα να υπάρξουν ελλείψεις στην αντλία.
Το σημαντικότερο ρίσκο είναι η παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών.
Όσο τα αποθέματα παραμένουν χαμηλά, η αγορά γίνεται εξαιρετικά ευαίσθητη σε κάθε νέα κρίση.
Ένα πρόβλημα σε μεγάλο διυλιστήριο, μια νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ή μια περαιτέρω μείωση των ρωσικών εξαγωγών μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύμα ανατιμήσεων.
Και αυτό ακριβώς είναι που φοβούνται κυβερνήσεις και αγορές.
Το ντίζελ έχει μετατραπεί από ένα ενεργειακό πρόβλημα σε οικονομικό κίνδυνο με ορίζοντα το 2027.
